ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਬਿਮਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਧਨ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਮਹਿਲ ਹੈ—ਪਰ ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ? ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਰਦਨਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਚਲੇ ਵਿਚਾਰ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕਈ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਆਸ, ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਫਿਰ, ਘੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਗਣੇਸ਼, ਕਾਰਤਿਕੇ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂ? ਜਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤਦ ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵੀਣਾ ਫੜੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ, ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੇ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਚਿੰਤਤ ਹੋ? ਦੱਸੋ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਇਸੀ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਏਹੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਦੇਵੇ; ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਵਾਂ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵੇ?" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਵਿਆਸ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਓਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ, ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਭ ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਚਾਰਯ, ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ। "ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੁਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਨਾਰਦਨ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ; ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ? "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਮੂਲ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਪਾਲਕ, ਸੰਹਾਰਕ ਹੋ, ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੋ। ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦਾ ਹਾਂ; ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਚੰਗੀ ਮੰਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਬਦਲ ਵਰਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭਗਤ ਹਾਂ; ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਕੁਝ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਲੋਕ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ, ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਕਰਤਾ ਹੋ, ਮੈਂ ਪਾਲਕ ਹਾਂ, ਤੇ ਹਰਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ—ਇਹ ਜਿਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਰਮ ਸਾਡੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਸਤੋ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿਚ, ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਪਰ ਜੇ ਉਹ (ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਨਾ ਮੈਂ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਸ਼ੰਕਰ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਸਭ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਦਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ; ਜਗਤ ਵਿਚ ਦਿੱਖੀ ਤੇ ਅਦਿੱਖੀ, ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਸੁਣੋ ਉਦਾਹਰਨ। ਮੈਂ ਸੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ; ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਉਠਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ, ਜਿਥੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। "ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮੈਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਨੇ ਆਪ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਦੇ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੱਥੋਂ-ਹੱਥ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੋ ਦੁਸਟ ਅਸੁਰ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਜੋ ਕੰਨ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਵੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅੰਤਿਮ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ? "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ—ਕਦੇ ਕੱਛੂਆ, ਕਦੇ ਸੂਰ, ਕਦੇ ਸਿੰਘ, ਜਾਂ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਜੰਤੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੂਰ ਆਦਿਕ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ, ਉਸ ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।