ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇਕਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਦੇ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪਿਆਰ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਅਜਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਕੀ ਇਹ ਦੋ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਚਿੱਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨਗੇ? ਕੀ ਉਹ ਦੂਲ੍ਹਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ? ਜਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕੀ ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ? ਜਾਂ, ਕੀ ਉਹ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੇਗਾ? ਜਾਂ, ਕੀ ਉਹ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ? ਜਾਂ, ਕੀ ਉਹ ਗਿਆ ਪੁਰ ਜਾ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਅਤੇ ਜਲ ਦਾਨ ਕਰੇਗਾ?" ਵਿਆਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਖ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ; ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਆਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਮਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਦਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਧਨ ਹੈ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਰਤਨ ਹਨ; ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ—ਇਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?' ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਤਿ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕismet ਦੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਆਹ ਭਰੀ, ਅਕਸਰ ਆਹ ਭਰਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਮੈਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ?" ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਿਣਦੇ ਹਨ: "ਕੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਗਣੇਸ਼, ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਅੱਗ, ਜਾਂ ਵਰੁਣ?" ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵੀਣਾ ਫੜੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ, ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਸਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਖੇਰੇ-ਖ਼ਾਤਰੀ ਪੁੱਛੀ। ਵਿਆਸ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਦਵੈਪਾਯਨ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਦੱਸੋ।" ਵਿਆਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੁਖ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਰ-ਦਾਤਾ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੇ; ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵਾਂ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣਗੇ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਵਿਆਸ ਦੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਤੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰਸਾਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ ਨੂੰ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।" "ਉਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਫੜੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ।" "ਉਹ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਚਾਰਯ, ਮਹਾਨ ਤਪ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪੁਰਾਣੇ-ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਨਾਰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਤਪ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?'" "ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਜਬ ਗੱਲ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" "ਮੈਂ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਉਗੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਕੌਣ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਹੈ?" "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ, ਵਿਨਾਸ਼, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ।" "ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਰਚਦਾ ਹਾਂ; ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਸੁਭ-ਅਸੁਭ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਵਰ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ।" "ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਧਰਮਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭਗਤ ਹਾਂ; ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਕੁਝ ਛੁਪਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।" "ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਕ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਤੁਸੀਂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ," "ਤੁਸੀਂ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋ, ਮੈਂ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਤੇ ਹਰਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ—ਇਹ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।" "ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਰਾਜਸਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਹੈ; ਸਾਤਵਿਕ ਮੇਰੇ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਪਜੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਆਉਣ ਤੇ ਹੋਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਵਾਦ, ਪਿਆਰ, ਆਸ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇੱਕ ਗਹਿਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਗਏ।