ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਵਰਨਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਅਤ੍ਰਿ ਜੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੌਤਮ ਜੀ, ਅਤੇ ਇਕਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਜੋ ਹਰਿਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੇਨਾ, ਵਾਜ਼ਸ਼੍ਰਵਾ, ਸੋਮਾ, ਅਮੁਸ਼ਿਆਯਣ, ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਭਾਰਗਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਕਤੀ, ਜਾਤੁਕਰਨਯ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਵਿਆਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਠਾਈਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਥੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਕਥਾਵਚਕ ਨੇ ਸੁਣਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਭਾਗਵਤ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੋਖਸ਼ ਦਾਤਾ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੈਰਾਗੀ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਇਆਲੂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਜਾਣੇ। ਜਦੋਂ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਭ ਭੇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੇ। ਮੈਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਧਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਕਲੀਯੁਗ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵਿਆਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਇੰਨਾ ਮਹਾਨ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ, ਜੋ ਨਾ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਨਾ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਿਚ ਚਲਦੇ, ਜੇ ਝੂਠਮੂਠ ਵੀ ਸੁਣ ਲਵਣ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਟੱਲ, ਸੁੰਦਰ ਆਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੱਕ ਹਰਿ, ਹਰਾ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਠੱਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੰਨ ਮਿਲੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਸਦਾ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਸਭ ਲਕਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰੂਪ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਇਸ 'ਤੇ ਸਾਧੂ ਜਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਧੁਰਭਾਸ਼ੀ! ਵਿਆਸ ਦੀ ਕਿਸ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ? ਕਿਵੇਂ, ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਪੁਰਾਣ ਰਚਿਆ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ?" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮੇ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਕੰਨਿਆ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਰਭ ਵਿਚ ਯੋਗੀ ਸਨ; ਫਿਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਰਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਉਚਾਰਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੋਸਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੰਮਿਆ ਚਿੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅੰਡੇ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸੁੰਦਰ, ਤਾਮਰ-ਰੰਗੀ ਚੋਚ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਦੋ ਪੰਛੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚਿੜੇ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਚੋਚ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰਗੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੀ ਅਚੰਭਾ?" ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਕੀ ਇਹ ਦੋ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵਿਆਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਉਣਗੇ ਤੇ ਵਧੀਆ ਵਧੂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ? ਜਾਂ, ਜਦ ਉਮਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ, ਜਾਂ ਉਹ ਧਨ ਕਮਾਵੇਗਾ ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰੇਗਾ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰੇਗਾ?" ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਗਯਾ ਜਾ ਕੇ ਤਰਪਣ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਖ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਵਰਗ; ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਗਲਾ ਜਨਮ ਮਿਲਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਮਨੂ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਥੇ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਸਿੱਧਾਂਤ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਬੀਮਾਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਧਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਂਡੇ, ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਮਹਲ—ਇਸਦਾ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?" ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਮਾੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਕਈ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਪ ਕਰਣ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?" ਉਹ ਸੋਚਦਾ, "ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਗਣੇਸ਼, ਕਾਰਤਿਕੇ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਵਰੁਣ?" ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਯੋਗੀ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੀਣਾ ਫੜੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, "ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ," ਇੰਝ ਕਿਹਾ। ਇਥੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।