ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਸ਼੍ਰਵਣ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪੁੱਤਰ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੀ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ, ਇਹ ਸੁਭਾਗੀ ਸੱਤਵੀਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਠਾਈਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਵਿਅਾਸ ਜੀ—ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਆਦਰਯੋਗ ਗੁਰੂ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੂਰਨ ਗਿਆਤਾ ਹਨ—ਉਹ ਅਗਲੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਦ੍ਰੌਣੀ ਵਿਅਾਸ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤੀ ਵਿਆਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਵਿਅਾਸ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹਰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਨਕਾਰੀ ਕੌਣ ਸਨ?" ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਦੂਜੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਵਿਅਾਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਨਾਸ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਯੂ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮਘਵਾਨ ਵਿਅਾਸ ਬਣੇ। ਅੱਠਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਨੌਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਸਵਤ, ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਧਾਮਾ, ਗਿਆਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਸ਼, ਫਿਰ ਭਰਦਵਾਜ, ਤੇਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਚੌਦਵੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਪੰਦਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੈਯਾਰੁਣੀ, ਸੋਲਵੇਂ ਵਿੱਚ ਧਨੰਜਯ, ਸਤਾਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮੈਧਾਤਿਥੀ, ਅਠਾਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਤੀ, ਉੱਨੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿ, ਫਿਰ ਗੌਤਮ, ਇਕੀਵੀਂ ਵਿੱਚ ਉਤਮ (ਹਰਿਆਤਮਾ), ਫਿਰ ਵੇਨਾ, ਵਾਜਸ਼੍ਰਵਾ, ਸੋਮਾ, ਅਮੁਸ਼ਿਆਯਣ, ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ, ਫਿਰ ਵਿਅਾਸ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ, ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਾਤੁਕਰਨਯ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦਵੈਪਾਇਨ। ਇਹ ਅਠਾਈਂ ਵਿਅਾਸ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦਵੈਪਾਇਨ ਵਿਅਾਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਇਹ ਪਾਠਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਅੰਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਵੇਂ-ਕਿ-ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਆਪਣੇ ਦਇਆਲੂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਸੁਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦੋਂ ਦਵੈਪਾਇਨ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ; ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਜਠਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ, ਜੋ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ, ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਿਕ ਧਰਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ, ਜੇਕਰ ਝੂਠਮਿੱਲੀ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਉੱਤਮ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰੀ ਸਮੇਂ ਪਰਮ, ਅਟੱਲ, ਸੁੰਦਰ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਯੋਗੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਹਰੀ, ਹਰਾ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪਾਇਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਨਾਵ ਵਾਂਗੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਵੀ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੂਰਖ ਭਾਗ ਦੇ ਵਲੋਂ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਦਾ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ, ਚਤੁਰਵਿਧ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੂਰਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਖੋ ਜਾਂਦਾ? ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਸ਼ੀ ਸੁਤ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਿਸ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਉਚਾਰਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਰਾਣ ਕਿਵੇਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ?" ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਦੇਖੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜੀਬ ਵਿਸ਼ਮਯ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਘੋਸਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੰਮਿਆ ਚੂਜ਼ਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੰਡੇ ਦੀ ਝਿਲੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਚ ਤਾਮੇ ਵਰਗੀ, ਅੰਗ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀ, ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਚੂਜ਼ੇ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਲਿਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਾਉਂਦੇ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਸਦੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀ ਚੂਜ਼ੇ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੇ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਮੋਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਜੇਕਰ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਕੌਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਚੂਜ਼ੇ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ? ਜਾਂ ਜਦ ਉਮਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ? ਜਾਂ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇਗਾ? ਜਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇਗਾ, ਜਾਂ ਗਿਆ ਜਾ ਕੇ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇਗਾ? ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜ਼ਰੀਆ ਨਹੀਂ। ਮਨੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਰਚਨਹਾਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਜਿਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਥੇ ਸਿੱਧੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਜਿਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਉਤਰੀ।