ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣਿਕ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦ੍ਵਯ, ਭਦ੍ਵਯ, ਬ੍ਰਤ੍ਰਯ ਅਤੇ ਵਚਤੁਸ਼੍ਟਯਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਹਰੇਕ ਪੁਰਾਣਾ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਤ੍ਸਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ, ਵਾਯੁ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ; ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ, ਵਾਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪਚੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ (ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ) ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ; ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਆਦਰਨੀਯ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਉੱਨੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਕੂರ್ಮ ਪੁਰਾਣ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਉਪਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਫਿਰ ਨਰਸਿੰਹ; ਨਾਰਦ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲਨੀਯ ਦੌਰਵਾਸਸ; ਕਾਪਿਲ, ਮਾਨਵ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਨਸਾ; ਵਾਰੁਣ, ਕਾਲਿਕਾ, ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਰਚਿਤ ਮੰਗਲਮਈ; ਸੌਰ, ਜੋ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਆਦਿਤ੍ਯ; ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ, ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲਾ ਵਾਸਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਉਪਪੁਰਾਣ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣ ਰਚ ਕੇ, ਇੱਕ ਅਤੁੱਲ ਭਾਰਤ ਨਾਮਕ ਮਹਾਕਾਵ੍ਯ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਵਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇੱਕ ਵੈਦ ਨੂੰ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਇਸ ਲਈ, ਔਰਤਾਂ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਜਨਮੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਦ ਸੁਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਇਸ ਸਤਵਾਂ ਮਨਵੰਤ੍ਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅਠਾਈਵਾਂ ਦੁਆਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਆਦਰਨੀਯ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਉੱਤੀਸਵੇਂ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੌਣੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਸ ਬਣਨਗੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਸੱਤਾਈ ਵਿਆਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ ਸੂਤ ਜੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਵਿਆਸ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹਰ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਕੌਣ ਸਨ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪਹਿਲੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵੈਦ ਵੰਡਿਆ; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿਆਸ ਬਣੇ। ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਨਸ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤਾ, ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ, ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਸੱਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮਘਵਾਨ; ਅੱਠਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸਿਸ਼ਠ, ਨੌਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਸ੍ਵਤ, ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਧਾਮਾ; ਗਿਆਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਸ਼, ਫਿਰ ਭਰਦ੍ਵਾਜ; ਤੇਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰੀਕ੍ਸ਼, ਚੌਦਵੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ; ਪੰਦਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੈਯਰੁਣੀ, ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ਧਨੰਜਯ, ਸਤਾਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਅਠਾਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ; ਉਨੀਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿ, ਫਿਰ ਗੌਤਮ; ਇਕੀਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਰਿਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੇਨਾ, ਵਾਜ਼ਸ਼੍ਰਵਾ, ਸੋਮਾ, ਅਮੁਸ਼ਯਾਯਣ, ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਰਗਵ; ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਾਤੁਕਰਨ੍ਯ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਯਨ। ਇਹ ਅਠਾਈਂ ਵਿਆਸ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਲੋਂ ਮੈਂ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰਿਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਅਰਣੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ, ਆਪਣੇ ਦਇਆਸਾਗਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਪੂਰਾ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਸੂਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅਰਥ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ; ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਲਵੇ, ਉਹ ਕਲਿ-ਯੁਗ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਇੰਨਾ ਮਹਾਨ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ, ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੀ, ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠਮੂਠ ਹੀ ਸੁਣ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਅਡੋਲ ਪਰਮਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੱਕ ਯੋਗੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।