ਸੁਣੋ, ਮਾਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜੋ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਹ ਰਚਨਾ ਦੇ ਲਈ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਣ, ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ 'ਲਯ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਇਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ। ਇਥੇ ਮਨੁਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੁ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਅਤੇ ਉਮਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ 'ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇਤਿਹਾਸ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਭਾਰਤ ਮਹਾਕਾਵਿ ਰਚਿਆ, ਉਹ ਲੱਖ ਪঁਚੀਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 'ਇਤਿਹਾਸ', ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣਾਂ ਕਿਹੜੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਕਲਿਯੁਗ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਨਸ ਚੱਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਚੱਕਰ ਦੀ ਧੁਰੀ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ।" ਜਿਸ ਥਾਂ ਚੱਕਰ ਦੀ ਧੁਰੀ ਟੁੱਟੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਥੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸਤਯੁਗ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਪਿੰਡ, ਆਦਿ ਨਾਲ ਯਜਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਰੀਤ ਸਤਯੁਗ ਆਉਣ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਰਹੇ। ਭਾਗ੍ਯਵਸ਼, ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਅੱਜ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਸਾਡਾ ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੈ। ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਯੁ ਲੰਮੀ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੋ, ਅੱਜ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਦੱਤ ਕੀਤੀ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਾਤ੍ਰ, ਮਾਤਾ ਜਗਤ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁਤ੍ਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੇ ਹਨ। ਮਾਦ੍ਵਯ, ਭਦ੍ਵਯ, ਬ੍ਰਤ੍ਰਯ ਅਤੇ ਵਚਤੁਸ਼੍ਟਯ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਹਨ। ਮਤ੍ਸਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ, ਵਾਯੁ ਪੁਰਾਣ ਛੇ ਸੌ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਾਣ ਤੇਵੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਵਾਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਗਨਿ ਪੁਰਾਣ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਪਚਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ, ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਉੱਨੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਉਪਪੁਰਾਣਾਂ ਸੁਣੋ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਫਿਰ ਨਰਸਿੰਹ, ਫਿਰ ਨਾਰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਦੁਲਭ ਦੌਰਵਾਸਸ, ਕਾਪਿਲ, ਮਾਨਵ, ਕੌਸ਼ਨਸ। ਵਾਰੁਣ, ਕਾਲਿਕਾ, ਸਾਂਬ, ਨੰਦੀ ਰਚਿਤ, ਸੌਰ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ, ਆਦਿਤਯ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਸਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਉਪਪੁਰਾਣ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਰਚੇ ਹਨ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁਤ੍ਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, 'ਭਾਰਤ' ਨਾਮਕ ਅਤੁੱਲ ਕਥਾ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਅਤੇ ਹਰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਵਿਆਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇੱਕ ਵੇਦ ਨੂੰ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਭਗਵਤ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।