ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਤੇ ਧੰਨਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੈਦਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ, ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਰਾਜ਼ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਂਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੈਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸੋਹਣੇ ਕੰਵਲ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।" ਵੈਦਿਕ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਗਿਆਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਿ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ—ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ, ਮੋਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਗੋਚਰ, ਪਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਉਹ ਮਾਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ—ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ—ਬਣਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਤੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣਿਕ ਤੇ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਗੇ ਕੰਵਲ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਵਿਲੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਕੰਵਲ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ-ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਮੁਰਾ ਦੇ ਵਧਕ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਗੇ? ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਬਿਨਾਂ ਆਧਾਰ ਦੇ, ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਯੋਗ ਨਿੰਦਰ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਕੰਵਲ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਾਇਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸੁਣਨ। ਉਹ ਪਰਮ, ਗੁਣਵਾਨ ਪੁਰਾਣਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਧ ਹਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰਚੇ; ਤਿੰਨ ਸੌ ਚੈਪਟਰ ਹਨ, ਜੋ ਅਠਾਰਾਂ ਦਹਾਈਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਚ ਵੀਹ, ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ, ਤੀਜੇ ਵਿਚ ਤੀਹ, ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਪਚੀ, ਪੰਜਵੇਂ ਵਿਚ ਪੈਂਤੀ, ਛੇਵੇਂ ਵਿਚ ਇਕਤੀ, ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਵਿਚ ਚਾਲੀ ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਅਠਵੇਂ ਵਿਚ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਨੌਵੇਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਹ, ਦਸਵੇਂ ਵਿਚ ਤੇਰਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਗਿਆਰਵੇਂ ਵਿਚ ਚੋਵੀ, ਤੇ ਬਾਰਵੇਂ ਵਿਚ ਚੌਦਾਂ ਚੈਪਟਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ: ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵਿਲੀਨ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਯੁਗ, ਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ। ਉਹ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਰਗੁਣ, ਅਨਾਦਿ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਰੂਪ-ਵਾਂਤ, ਮੰਗਲਮਈ, ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀ, ਸਭ ਦੀ ਆਧਾਰ, ਤੇ ਚੌਥੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ: ਸਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ, ਤੇ ਤਮਸਿਕ; ਇਹ ਮਹਿਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਤੇ ਮਹਾਕਾਲੀ ਹਨ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੰਭਾਲਣ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ 'ਵਿਲੀਨ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਤੇ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਆਦਿ ਦੇ ਵੰਸ਼, ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁਗ ਤੇ ਉਮਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ—ਇਹ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਵਿਆਸ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਆ ਭਾਰਤ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੇ ਪੌਣੀ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ 'ਇਤਿਹਾਸ', ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੂਤ ਜੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।" "ਅਸੀਂ ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਮਨ-ਚੱਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਰਿੰਮ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੋ।" "ਉੱਥੇ ਕਲੀ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਸਤਯੁਗ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵੇਖਣ ਚਲੇ। ਜਦੋਂ ਚੱਕਰ ਦਾ ਰਿੰਮ ਇੱਥੇ ਟੁੱਟਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਥਾਂ 'ਨੈਮੀਸ਼ਾ'—ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ—ਕਹੀ ਗਈ।" "ਇੱਥੇ ਕਲੀ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਇਹ ਥਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਲੀ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਯਗ੍ਯ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਸ਼ੂ ਹਤਿਆ ਨਹੀਂ, ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਵਜੋਂ ਚੀਲੇ ਆਦਿ ਵਰਤਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਰੀਤ ਸਤਯੁਗ ਆਉਣ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇ।" "ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ; ਅੱਜ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਓ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ।" "ਸੂਤ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ; ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹਾਂ।" "ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਚਿਰਜੀਵੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੋ; ਅੱਜ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਪੁਣਯ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਓ।" "ਜਿਸ ਵਿਚ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਮੁਕਤੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੁਣਾਈ, ਅਸੀਂ ਸੁਣ-ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸੂਤ ਜੀ, ਉਹ ਰਸਮਈ ਕਥਾ ਹੈ।" "ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ, ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।