ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਗਵਤੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਰੋਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਕਥਾ ਦਾ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਸਭ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਬਾਂਝ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰਫ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭੀ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣ ਕੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਠਮੀਂ, ਚੌਦਵੀਂ ਜਾਂ ਨੌਮੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਗਿਆਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਸ਼ਤਰੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਰਮ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਜਾਗਰ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਪ੍ਰਸੇਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ? ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸੁਣੀ? ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਸੂਤ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਸਤਰਾਜਿਤ, ਜੋ ਭੋਜ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਦੁਆਰਕਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਰਮ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਿਤਰ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਾਇਆ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਦੁਆਰਕਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਮਝੇ ਕਿ ਸੂਰਜ ਆਪ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੋਲ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਸੂਰਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਸਭਾ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਤਰਾਜਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ-ਦੱਤਾ ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।' ਫਿਰ ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਮਣੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਰੋਗ ਆਉਂਦੇ, ਨਾ ਅਕਾਲ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਰ। ਇਹ ਮਣੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਠ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਤਰਾਜਿਤ ਦਾ ਭਰਾ ਪ੍ਰਸੇਨ, ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿੰਧੀ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜੰਗਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਣੀ ਲੈ ਲਈ। ਫਿਰ, ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਮਵਾਨ ਨੇ, ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਣੀ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਣੀ ਲੈ ਲਈ। ਜਾਮਵਾਨ ਨੇ ਉਹ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖਿਲੌਣ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸੇਨ ਘਰ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਤਰਾਜਿਤ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, 'ਕਿਸ ਨੇ ਮਣੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ?' ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਫਵਾਹ ਫੈਲ ਗਈ ਕਿ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਹੀ ਮਣੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।' ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਆਪਣੀ ਨਿੰਦਿਆ ਹੋਈ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਸੇਨ ਸ਼ੇਰ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਲਹੂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ, ਮੈਂ ਗੁਫਾ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਮਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।' ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਠੀਕ ਹੈ,' ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਏ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਮਵਾਨ ਦਾ ਘਰ ਸੀ। ਉਥੇ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਜਾਮਵਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਣੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਣੀ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਨੌਕਰਨੀ ਨੇ ਡਰ ਕਰ ਕੇ ਚੀਖ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਵਾਨ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਇਕਵੀਹ ਦਿਨ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਨਾਗਰਿਕ ਗੁਫਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਤਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ। ਵਸੁਦੇਵ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।' ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਨੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਹਤਿਆਰਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਫਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਬਾਹਰ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਕਈ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।' ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅੰਬਿਕਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੋ। ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।