ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਦਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਵੈਯੰ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਾਹ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਸ਼ਰਧਾ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਵਿਚ ਡਿੱਠੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ, ਜੋ ਪੀਣ ਤੋਂ ਵੀ ਮੋਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ? ਪਰ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੱਗ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੋਂ ਵੀ ਮੁੜ ਕੇ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਕਦੇ ਮੁਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੋਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਕ, ਅਤੇ ਰਸ ਭਰਿਆ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਨ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਰਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੈਦਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਦਾ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।" "ਵੈਦਿਕ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਗਿਆਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਦਿ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜੋ ਮੈਲ ਵਾਲੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਗੋਚਰ ਹੈ, ਪਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਵਰਤਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਪੁਰਾਣਿਕ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਵੈਤੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਪ੍ਰਲਯ ਸਮੇਂ ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਕਮਲ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਰਾਜ਼ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਰੂਪ ਜਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਰੂਪਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਾਧੁਰਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਮਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਮਗਨ ਸਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਤਦ ਅਜਨਮੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹਾਂ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ, ਉਸ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਕ ਮਾਇਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਾ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਧ ਹਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰਚੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਕੰਧ ਵਿਚ ਵੀਹ, ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ, ਤੀਜੇ ਵਿਚ ਤੀਹ, ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਪੱਚੀ ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਵਿਚ ਪੈਂਤੀ, ਛੇਵੇਂ ਵਿਚ ਇਕੱਤੀ, ਸੱਤਵੇਂ ਵਿਚ ਚਾਲੀ, ਅੱਠਵੇਂ ਵਿਚ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਨੌਵੇਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਹ, ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਵਿਚ ਤੇਰਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਗਿਆਰਵੇਂ ਵਿਚ ਚੌਵੀ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਵਿਚ ਚੌਦਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਇਉਂ, ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਸਿਰਜਣਾ), ਪ੍ਰਲਯ (ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਲੀਨ ਹੋਣਾ), ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਯੁਗ ਅਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ।" "ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਰਗੁਣ, ਨਿਤ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਰੂਪਾਂਤਰਤ, ਮੰਗਲਮਈ, ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਦੀ ਆਧਾਰ, ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ—ਸੱਤਵ, ਰਜ, ਤਮ—ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ ਹਨ: ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਕਾਲੀ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸੂਰਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਮਨੁਆਂ ਦੀ ਕਥਾ (ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁ ਆਦਿ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਅਤੇ ਉਮਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ।" "ਭਾਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਰਚਿਆ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਪঁਚੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਾਣ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਅਸੀਂ, ਜੋ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਾਂ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਚੱਕਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਚੱਕਰ ਦੀ ਧੁਰੀ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੋ। ਉੱਥੇ ਕਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਰਹੀਏ ਜਦ ਤੱਕ ਸਤਯੁਗ ਮੁੜ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ।