ਆਦਿਤਿਆਂ, ਵਸੂਆਂ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—all ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਰਚਦੀ, ਪਾਲਦੀ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੌਣ ਨ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ—ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਭਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਬਿਨਾ, ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਾਏ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੇ, ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੜਪ ਕੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਸਹਿ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਵਧੀਆ ਪਤੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਵਯੰਵਰ ਦਾ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ ਦੋ ਹੀ ਉਚਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਚੋਣ ਦਾ ਸਵਯੰਵਰ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸ਼ਰਤ ਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਨੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਿਆ ਸੀ। ਤੀਜਾ, ਜੋ ਵੀਰਤਾ-ਮੁੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਨੇ ਚੋਣ ਦਾ ਸਵਯੰਵਰ ਕੀਤਾ। ਕਾਰਿਗਰਾਂ ਨੇ ਚੌਕ ਬਣਾਏ, ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ-ਭਵਨ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਜਦ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਦ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਸ਼ਿਕਲਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲ ਪਈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦੱਸ: ਜਿਸ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਧ੍ਰੁਵਸੰਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।' 'ਮੈਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਚੁਣਾਂਗੀ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ।' ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਹੇਲੀ ਤੁਰੰਤ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਿਕਲਾ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਣਾਏ। 'ਤੁਾਡੀ ਧੀ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਮਾਤਾ; ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਮੰਗਲਮਈ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਉਹ ਕਰੋ ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।' 'ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੁਵਸੰਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਚੋਣ ਹੈ—ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੀ।' ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ, ਜਦ ਪਤੀ ਘਰ ਆਇਆ, ਧੀ ਦੇ ਬੋਲ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਦੱਸੇ। ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਮੁਸਕਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਵੈਦਰਭੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਸੁਬਾਹੂ ਦੇ ਬੋਲ ਸਚ ਹਨ।' 'ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।' 'ਉਸਦੇ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਵੀਰਸੇਨਾ ਨੂੰ ਯੁਧਾਜਿਤ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਐਸਾ ਗਰੀਬ ਮੁੰਡਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਪਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ?' 'ਸਾਡੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਕਠੋਰ, ਕੁਝ ਬੋਲ ਦੱਸੋ; ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੱਡੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣਗੇ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਧੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: 'ਪਿਆਰੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਐਸੇ ਬੋਲ ਕਿਉਂ ਆਖਦੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।' 'ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਅਭਾਗਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ, ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ, ਨ ਫੌਜ, ਨ ਧਨ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।' 'ਉਹ ਮਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਐਸਾ ਅਭਾਗਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਪਤੀ ਨਹੀਂ।' 'ਹੋਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਨ, ਅਕਲਮੰਦ, ਸੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ, ਰਾਜ-ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਧੀ।' 'ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਸੋਹਣਾ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਮੰਗਲ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ।' 'ਸੁੰਦਰ ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੋਰ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਸੁਣ: ਰਾਜਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।' 'ਉਸਨੇ ਰਾਜਾ ਵੀਰਸੇਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰਿਆ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ।' 'ਉਹ ਭਾਰਦਵਾਜ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ, ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਪਰਤ ਗਿਆ।' ਸ਼ਸ਼ਿਕਲਾ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਮਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਕੰਯਾ ਨੇ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।' 'ਜਿਵੇਂ ਚਵਣ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਐਸੇ ਹੀ, ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਗਮ ਰਾਜ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।' 'ਜੇ ਇਹ ਸੇਵਾ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਹੋਵੇ, ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਖੁਦ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ।' 'ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣ ਸਕਦੀ? ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।' 'ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਾਂਗੀ।' ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਫਿਰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਧੀ ਦੇ ਬੋਲ ਦੱਸੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤਰੀਕ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਸਮਝਿਆ। ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਸ਼ਿਕਲਾ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: 'ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਕੋਲ ਜਾ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗੇ।' 'ਭਾਰਦਵਾਜ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਜਲਦੀ ਸੁਣਾਵੇਂ: ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਵਯੰਵਰ ਰਚਿਆ ਹੈ।' 'ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਤਾਕਤਵਰ, ਆਉਣਗੇ; ਪਰ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਚੋਣ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ।