ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਉਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਨਿਕੰਮੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀ, ਉਹ ਡਰ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨਦੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਏ ਸਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਲਤ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਪਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਿਰ ਇਉਂ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਖੇਡਣ ਵਾਸਤੇ ਲੌਕੀਆਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਣ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਇਕ ਵੱਡਾ ਯੋਧਾ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਰਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗਿੱਧ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਸ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਯੋਧੇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੇਬਸੀ ਵਿਚ ਵੀ, ਵਾਪਸ ਉਸ ਵਿਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਦਿਵਿਆ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੇਖ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਣ ਗਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ!" ਇਕ ਹੋਰ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ, ਅਕੈਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਕੁੰਵਰੀ ਰਥ ਤੇ ਆਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੀਰ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਇਕ ਅਪਸਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਗਈ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਅਪਸਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਵਡ਼ਿਆਈ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਯੋਗ-ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਅਚਾਨਕ ਉਹੀ ਧੂੜ ਖੂਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਅਸਾਧਾਰਣ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਕੋਈ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਕੁੰਵਰੀ ਮਿਲੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਨ ਪੂਰਨ ਸੀ। ਪਰ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਖੋਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, "ਉਸਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਵਿਅਰਥ ਜਾਣਗੇ।" ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀਰਸੇਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਟੁੱਟ ਕੇ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਈ। ਮਨੋਰਮਾ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਕੰਬ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ, "ਯੁਧਾਜਿਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮੰਦ-ਮੱਤ ਹੈ, ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਪਤੀ ਵੀ ਅੱਜ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਬੱਚਾ ਹੀ ਹੈ।" ਉਹ ਸੋਚਦੀ, "ਲਾਲਚ ਵੱਡਾ ਮੰਦ ਹੈ—ਕੌਣ ਇਸ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ? ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿਚਕਦਾ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਅਧਿਆਪਕ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮਿੱਤਰ—ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।" "ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਖਾਂਦਾ ਜੋ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹਥੇ ਜਾਂਦਾ ਜਿਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਬਲਵਾਨ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ; ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।" "ਜੇ ਰਾਜਾ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗੀ? ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿ ਸਕਾਂ।" "ਲੀਲਾਵਤੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਵੈਰੀ ਰਹੀ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।" "ਜੇ ਯੁਧਾਜਿਤ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।" "ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਤ, ਸੱਤ ਗੁਣਾ ਹੋ ਗਏ।" "ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਛੁਰੀ ਬਣਾਈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਸਤਾਈ ਮਾਰੁਤ ਗਗਨ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।" "ਰਾਣੀ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਰਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੁਣਿਆ।" "ਫਿਰ, ਮੁੰਡਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਗਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।" "ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਜੀਊਂਦਾ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਰਾਣੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤਾ; ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਮਰ ਗਿਆ।" "ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਅਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ; ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਯੁਧਾਜਿਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।" "ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਸਕੇ; ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਫਲਤਾ ਤਕਦੀਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਕਰਾਂਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਵਿਦੱਲਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਾਣੀ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਵਿਚ ਬੁਲਾਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਰੋਦੀ, ਦੁਖੀ ਹੋਈ, ਵਿਦੱਲਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ—ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਵਿਦੱਲਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ; ਤੁਰੰਤ ਕਾਸੀ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ।" "ਉੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਮਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਬਾਹੂ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ।" "ਯੁਧਾਜਿਤ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡੋ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ ਤੇ ਤੁਰ ਜਾਓ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਵਿਦੱਲਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਣੀ ਲੀਲਾਵਤੀ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਾਸੀ ਤੇ ਵਿਦੱਲਾ ਨਾਲ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਈ। ਡਰੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ, ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦਈ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਰਥ ਵੀ ਛੀਨ ਲਿਆ।