ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਯਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ; ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਯਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਣਗੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਯਜਮਾਨ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਯਗ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਲਏਂਗਾ ਅਤੇ ਜੋ ਪੁੰਨਿਆ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ, ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਾਫਰਮਾਨੀ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਅਤਿ ਭਾਰੀ ਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰੇ, ਨਾ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਾ ਹੀ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚੌਕੀ ਤੇ। ਉਹ ਤਾਂ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ, ਐਸੀਆਂ ਸਭ ਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਮਰੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ, ਜੋ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਹੀ ਮੁਢਲਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸਾਹ ਵੱਸਦਾ, ਇਨਸਾਨ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਪਾਅ ਨਾ ਹੋਣ। ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਵਿਰਾਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸੋਚੇ ਕਿ, 'ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੀ ਦੁੱਖ?' ਤੇ ਜਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਵੇ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੁਕਤ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੱਤ ਆਪ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁਖ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਤੇ ਅਮਰ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸਨਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਤਾਂ ਮਹਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਸਾਧੂ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹੇ, ਵਿਰਾਗ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, 'ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਲਿਆਓ।' ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦਵਾਈਆਂ, ਰਤਨਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚਤ ਉਪਾਅ ਵਰਤੇ, ਤੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ; ਉਹ ਤਾਂ ਭਾਗ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਸਭ ਮੋਹ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਮਰੇ। ਐਸੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਮੇਜਯ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਫਿਜੂਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮੈਂ ਐਸਾ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਉੱਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗੂਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ।' ਫਿਰ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਪਿਤਾਮਹ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ, ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਯਗ ਕੀਤਾ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਸਨ? ਕਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਹੜੇ ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਵਿਦਵਾਨ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਗ ਕਰ ਸਕਾਂ।' ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਰਾਜਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਯਗ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਖੇੜਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਰਜਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ।' 'ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਮਹਾਂਦੇਵਤਾ, ਵੱਡੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਧਰਤੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸ ਲਈ ਥਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਅਡੋਲ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਖੇੜਿਆ, ਜੋ ਮੱਦੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਮਜਜ ਤੋਂ ਬਣੀ ਧਰਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮੈਦਨੀ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧਰਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਕਰਕੇ ਪૃਥਵੀ ਕਹੀ ਗਈ।' 'ਉਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਪਹਾੜ, ਚੌੜੇ ਤੇ ਵੱਡੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੀਲ ठੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਪਹਾੜ ਬਣਾਏ ਗਏ; ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਮਹੀਧਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' 'ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ, ਕਈ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ, ਅਣਮੋਲ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਰੀਚੀ, ਨਾਰਦ, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੂ, ਦੱਖ ਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।' 'ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੰਮੇ; ਦੱਖ ਦੀ ਤੈਰਾਂ ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਜੰਮੇ। ਫਿਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ—ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਸੱਪ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਜਾਤੀਆਂ।' 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮਨੁ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਵਯੰਭੂਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੋਂ ਇੱਕ ਨਾਰੀ, ਸ਼ਤ ਰੂਪਾ, ਜੰਮੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਤਾਨਪਾਦ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੁੰਦਰ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।' 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ ਜਨਮ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਬਣਾਇਆ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਲਈ ਵੈਕੁੰਠ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਥਾਂ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਜਨਮੇਜਯ ਨੂੰ ਯਗ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।