ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਸਤੀ, ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਕਰਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇਹ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਗਤ ਜਨਨੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਣੀ ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਯੱਗ ਮੁਕਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਯੱਗ ਤਾਂ ਵਾਂਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਖ਼ਰ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ—ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨ-ਅੰਦਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਯੱਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਅਮਰ ਹੈ। ਜੋ ਯੱਗ ਰਾਜਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤਮੋਗੁਣੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਯੱਗ ਕਿਸੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਉਸ ਕਰਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਸੱਪ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਲਾਏ ਗਏ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦਾ ਯੱਗ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਹੀ ਯੱਗ ਦੇ ਕਰਤਾਵਾਂ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਯਜਮਾਨ ਹੋਵੋਗੇ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਯੱਗ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਬਚਾ ਲਓ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ, ਜੋ ਪਾਪ ਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਦੋਸ਼, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਓ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ ਰਾਜਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਆਈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ; ਹੇ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਮਰ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਕਾਰਨ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਬੜੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਪਾਅ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ—"ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਦੁੱਖ?"—ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਅੱਜ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਇਹ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੁਕਤ ਹਾਂ; ਜਦ ਤੱਤ ਆਪ ਨਸ਼ਵਰ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ?" "ਮੈਂ ਤਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਮੁਕਤ, ਅਨਾਦੀ; ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ।" ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਛੁਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੀ ਭੋਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਇਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਨਾ ਦਾਨ ਦੇਵੇ— ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਓ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਰੱਖਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। "ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁੱਤੰਤਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।" ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦਵਾਈਆਂ, ਰਤਨ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਉਪਾਅ ਵਰਤੇ, ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੋਏ—ਸਭ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਿਆਨਕ ਮੋਹ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮਰੇ। ਐਸੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਨਰਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾਓ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਅਮੂਲਕ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਫਿਟਕਾਰ ਹੈ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਉੱਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਸਵਰਗ ਪਾ ਲੈਣ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਯੱਗ ਕੀਤਾ? ਉਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕੌਣ ਸਨ? ਕਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਹੜੇ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਅੰਬਿਕਾ ਲਈ ਕੀਤੇ ਯੱਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹੀ ਯੱਗ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।" ਤਦ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਯੱਗ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਤ੍ਰਿਤ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਦ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਉਰਜਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ, ਭਿਆਨਕ ਮਹਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਰਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਾਸ ਲਈ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। ਫਿਰ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਅਡੋਲ ਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ; ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ, ਜੋ ਮੱਦੂ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਮੱਜ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਧਰਤੀ ਬਣੀ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਮੱਦੂ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਮੱਜ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੈਦਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਕਰਕੇ, ਪૃਥਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।