ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਧਵਰਯੁ, ਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਗਾਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਤਿਹਰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ—ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਵਯਾਨ, ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਉਦਾਨ—ਵਿਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਗਨ ਦੇ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਗਾਰਹਪਤਿਆ ਅੱਗ ਹੈ, ਅਪਾਨ ਆਹਵਨੀਯਾ, ਵਯਾਨ ਦਕ੍ਸ਼ਿਨਾਗਨੀ, ਸਮਾਨ ਆਵਸਥਿਆ, ਤੇ ਉਦਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਅੱਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਹਵਨ ਦੀ ਭੇਟ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਨ ਹੀ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਮਨ ਹੀ ਯਜਮਾਨ ਹੈ; ਯਗਨ ਦੀ ਦੇਵੀਤਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਆਕਾਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਜਨਾਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਸਥਿਤ। ਇਸ ਮਨ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਭੇਟ ਪ੍ਰਾਣ-ਅੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਮਹਾ-ਦੇਵੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੈ, ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਸਮਾਧੀ ਤੇ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਢੁਕਵਾਈ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਪ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇਖਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਜਨਾਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਤ, ਚਿਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮਾਇਆ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਕਰਮ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ 'ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ, ਸ੍ਰਵਣ ਤੇ ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਯਗਨ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਯਗਨ, ਜੋ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਹਨ, ਉਹ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਗਨ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ—ਇਹ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਪੂਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨ-ਯਗਨ ਉੱਚਾ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਗਨ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸੱਪ-ਯਗਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤਮਸਿਕ ਸੀ। ਤਕਸ਼ਕ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਉਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ-ਯਗਨ ਕਰੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜਾ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਧੀ ਤੇ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ; ਉਹ ਯਗਨ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਨਗੇ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਯਜਮਾਨ ਹੋਵੋਗੇ। ਯਗਨ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਪੂਣ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਧਾਰ ਦਵੋ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਵਮਾਨਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਾਪ, ਜੋ ਔਖਾ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਦੋਸ਼, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਮਾਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਰਾਜਾ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਮਰਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਜਮੀਨ 'ਤੇ, ਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ ਦੀ ਚੌਕੀ 'ਤੇ। ਉਹ ਨਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਾ, ਨਾ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ, ਹੇ ਕੁਰੁ-ਵੰਸ਼ੀ, ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੀਤਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ। ਨਰਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਉਸ ਲਈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਉਪਜਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਤਕ ਪ੍ਰਾਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੌਤ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਜਦ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰਾਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ—"ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੀ ਦੁਖ?" "ਅੱਜ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ; ਜਦ ਤੱਤ ਆਪ ਨਾਸਵੰਤ ਹਨ, ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਕੀ?" "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਤੇ ਅਨੰਤ; ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸੰਬੰਧ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੈ।" ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ ਛੁਟਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਨਾ ਦਾਨ ਦੇਵੇ— ਜੇ ਮੌਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਵੇ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਰੱਖਦੇ ਰਹੇ, ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ। "ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਦੁਸ਼ਮਣ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮੌਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਾਂ? ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦਵਾਈ, ਰਤਨ, ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਰੀਤਾਂ ਵਰਤੀਆਂ, ਤੇ ਮਹਿਲ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਹ ਨੇ ਨਾ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਲਿਆ, ਤੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ ਮੰਨਿਆ। ਭਿਆਨਕ ਮੋਹ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਸੱਪ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਲਿ-ਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਅਵਮਾਨਨਾ ਕਰਕੇ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਨਰਕ ਜਾਵਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਦਵੋ।