ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤਾਕਤ ਤੇ繁ਤਿ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਮਘਵਾਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦੇ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਵਿਚ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਆਇਆ, ਉਹ ਕਰਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ ਸੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਲਈ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਯੁਮਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਯਜਨ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਯਜਨ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਲਟ ਨਤੀਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਿਵੇਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸੱਚੇ ਸਨ; ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਵੀ ਧਰਮਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਭਰਾ ਵੀ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਫਲ ਉਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਯਜਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਜੋ ਸਦਾ ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਦਾ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਦਾ ਭੋਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਯੂਪ ਦੀ ਰੀਤ ਮਨਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਜਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਸੀ ਯਜਨ, ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਯੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਮਸੀ ਯਜਨ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਐਸਾ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਵੈਰਾਗੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨ-ਯਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਾਹੇ ਸਮੱਗਰੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ—ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਘਾਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯਜਨ ਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਸਿਰਫ ਮਨ-ਯਜਨ ਹੀ ਪੂਰਨ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਆਪਤ ਹੋ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸਲ ਯਜਨ ਕਰਨ ਲਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਜਨ-ਸ਼ਾਲਾ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਪਾਇਆਂ ਯਜਨ-ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਵਿਚ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਚੱਜਾ ਵੇਦੀ ਬਣਾਉਣੀ, ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੁਣਣੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਧਵਰਯੂ, ਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤੋਤ੍ਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨੇ, ਸਭ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਉਦਗਾਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਤਿਹਰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ—ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਵਿਆਨ, ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਉਦਾਨ—ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਗਾਰ੍ਹਪਤਯ ਅੱਗ, ਅਪਾਨ ਆਹਵਨੀਯ, ਵਿਆਨ ਦਕਸ਼ਿਨਾਗਨੀ, ਸਮਾਨ ਆਵਸਥ ਅੱਗ, ਅਤੇ ਉਦਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਅੱਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਭੋਗ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਉੱਚ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਨ ਆਪ ਹੀ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਯਜਮਾਨ ਹੈ; ਯਜਨ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਨਿਰਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਹਵਨ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦੇ ਮੁਖ ਰਾਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨਾਲ, ਮਹਾ-ਦੇਵੀ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਤ੍ਯ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਸਮਾਧੀ ਰਾਹੀਂ, ਯੋਗ ਨਾਲ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ-ਚਿਤ-ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਿਰਫ ਜੋ ਕਰਮ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਰਹਿਣ ਤਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਜੀਵਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਤੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜਗਤ-ਜਨਨੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ ਦੀ ਧਿਆਨ, ਸ੍ਰਵਣ ਤੇ ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਯਜਨ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਯਜਨ, ਜੋ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਗੰਧਤ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ—ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮਨ-ਯਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਉਹ ਯਜਨ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਪਾਂ ਦਾ ਜੋ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਸੀ। ਦੁਰਾਤਮਾ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਵੈਰਤਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਉਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਤੁਸੀਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਢੰਗ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ-ਯਜਨ ਕਰੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਣੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।