ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੀਖਾ ਤੀਰ ਚਲਾ ਕੇ ਇਕ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਨੂੰ ਜਖ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੂਰ ਡਰ ਅਤੇ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜਦਾ ਭੱਜਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੁਖੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੰਪਦੇ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੰਪਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਬੀਜ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਕਲਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਹੈਰਾਨ ਸੀ, ਉਹ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਦਰ, ਜਖ਼ਮੀ ਸੂਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਰਾਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚਲਿਆ, ਉਹ ਤੀਰ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ ਕੰਪ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਾਣੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਗੇ ਵਧਿਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਉਹ ਸੂਰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਜਖ਼ਮੀ ਸੂਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਹੋ, ਅੱਜ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰ-ਲੱਗਾ ਸੂਰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਟੁੱਟ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਆਖਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਸੂਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਛਿਦਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ—ਮੈਂ ਅੱਜ ਝੂਠ ਜਾਂ ਸੱਚ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਾਂ? ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਸਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਸੱਚ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।" "ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਲਈ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵੱਖਰੇ ਹਨ? ਇੱਥੇ ਸੱਚ ਦੇ ਬਜਾਏ ਝੂਠ ਹੀ ਉੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ-ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਉਚਿਤ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤੀਰ-ਲੱਗੇ ਸੂਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਾਤਾ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਗਿਆਨ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੀਜ-ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਬੀਜ-ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਾਚਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਵੈਲਮੀਕਿ ਵਾਂਗ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜੋ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦੀ ਜੁਗਤ ਵਿੱਚ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ-ਹੰਤਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰ ਤੋਂ ਹੱਥ ਖਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਸਵਤ ਬੀਜ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਥਾ ਦੀ ਸਦਾ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਘਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੇਵੀ, ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਸਦਾ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਹਾਰ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕਾਰਜ ਸਦਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗ, ਦੁਖ, ਭੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਵੇਖਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ, ਅਗਿਆਨਤਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਾ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਅਗਿਆ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਨੌਕਰ, ਨੀਚ, ਅਸਹਾਇ, ਜਾਂ ਚਿੰਤਤ ਲੋਕ ਵੇਖਣ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਦਾ ਦੁਖੀ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਅਸਮਰਥ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ, ਜੋ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ, ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ, ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਵੀਰ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਸੋਭਾਵਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸੋਚਣ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅੰਬਿਕਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਲੋਮਸ਼ਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦਾ ਢੰਗ ਕੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋਗੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ।" "ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਮੰਤ੍ਰ, ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ।" "ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ। ਸਾਤਵਿਕ ਯਜਨਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਰਾਜਸਿਕ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।