ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਪਛੋਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, "ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਨਰਾਜ਼ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜੀਬ ਕismet ਕਰਕੇ ਮੂੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤਪ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ—ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੇਰਾ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਨੁੱਖਾ ਨਿਰਣੈ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ, "ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਫੈਲ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦਾ, "ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਅਜਯ ਹੈ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ, ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਵਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ। ਪੰਦਰਾ ਸਾਲ ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ, ਨਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਜਪ, ਨਾ ਮੰਤਰ ਜਾਣਦਾ—ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਦਾ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ; ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਹੀ ਦੱਸਦੇ। ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ: "ਇਹ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।" ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ 'ਚ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਦਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੀਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸੀ, ਜੰਗਲ 'ਚ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੂਰ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਾਹਿਆ; ਡਰ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਸੂਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਉਸ ਦਰਦ ਭਰੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਦਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੂਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਆ ਕੇ, ਝਾੜੀਆਂ 'ਚ ਛੁਪ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ, ਤੇ ਤੀਰ ਦੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨਿਸ਼ਾਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਣੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਆਇਆ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੀ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਆ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੁੱਛਦਾ, "ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੂਰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?" ਉਹ ਆਖਦਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਰਤ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤੀਰ-ਵਾਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਜੀਵਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਅੱਜ ਸੱਚ ਬੋਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਾਹਿਆ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ!" ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ 'ਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ: "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦਾ ਵਰਤ ਨ ਟੁੱਟੇ; ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਆਖਾਂ ਕਿ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਉਹ ਸੋਚਦਾ, "ਸੂਰ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ, ਇੱਥੇ ਆਇਆ—ਮੈਂ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਝੂਠ ਜਾਂ ਸੱਚ ਬੋਲਾਂ? ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ; ਜੇ ਉਹ ਸੂਰ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਸਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।" "ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ? ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਝੂਠ ਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ-ਸੰਕਟ 'ਚ ਫਸਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਉਚਿਤ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਤਦ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤੀਰ-ਵਾਹੀ ਸੂਰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਬੀਜ-ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਉਹ ਵੈਲਮੀਕੀ ਵਾਂਗ, ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾ ਨੂੰ, ਧਨੁਸ਼-ਧਾਰੀ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਲੋਕ 'ਚ ਆਖਿਆ: "ਜੋ ਵੇਖਦੀ, ਉਹ ਬੋਲਦੀ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਬੋਲਦੀ, ਉਹ ਵੇਖਦੀ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਲੋੜ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਕਿਉਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ?" ਇਸ ਉੱਤਰ 'ਤੇ, ਜਾਨਵਰ-ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਾਦਾ, ਸੂਰ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਮਾਯੂਸ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ; ਹਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ "ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ" ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਬੀਜ-ਮੰਤਰ ਜਪਿਆ, ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗਾਉਂਦੇ; ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਕਥਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੇ ਵਾਸ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਘਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਸਵਰੂਪਾ, ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਗਤ ਦੀ ਕਾਰਣੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਪੂਜੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦਾ ਯਜਨ ਵਿਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ, ਯਾਦ ਕੀਤੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੀ, ਧਿਆਨ ਕੀਤੀ, ਉਚਾਰਿਤ ਜਾਂ ਸਤਕਾਰੀ, ਇੱਛਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ "ਸੰਕਲਪ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ" ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਫਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੋਗ, ਦੁਖ, ਭੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ, ਜਾਂ ਛਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ, ਅਗਿਆਨੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਨੌਕਰ, ਨੀਵਾਂ, ਅਪਾਹਜ, ਤੇ ਉਦਾਸ ਵੇਖਣ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਤੇ ਸੁਖ 'ਚ ਅਤ੍ਰੁਪਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਪਾ ਸਕਣ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅਸਹਾਇ, ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਬੇ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਧਨਵਾਨ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਤੰਦਰੁਸਤ, ਸੁਖ-ਸੰਪਦਾ ਵਿੱਚ ਰਮੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।