ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬੇਅਕਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਜ਼ਤ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸਨ। ਅਜਿਹੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਲਾਨਤ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਫਰਕ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਚਾਹੇ ਬੈਠਕ ਹੋਵੇ, ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨ—ਉਥੇ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਅੰਤਰ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਦਾਨ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਪਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਅਭਿਮਾਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵਸਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਕਸਰ ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭੱਲਾਤਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਕੇਵਲ ਕਾਂ ਹੀ ਆ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ, ਜੇ ਉਹ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਵੈਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸੁਗਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਵਾਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇਵਦੱਤ ਨੇ ਵੈਦ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਗੋਭਿਲਾ ਦੀ ਬਾਂਧਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।" ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਸਕਦੇ ਹੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹਾਂ।" ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਦੱਤ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਸੂਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ।" ਗੋਭਿਲਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਐਸਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਤੇ ਦਇਆ ਆ ਗਈ; ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ, ਚਾਹੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਪੀ ਗੁੱਸਾ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਠੰਡਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਅੱਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਫਿਰ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਭਿਲਾ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਦੁਖੀ ਦੇਵਦੱਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਚਾਹੇ ਮੂਰਖ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇਕ ਸਮੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸਾਧਵੀਆਂ ਪਤਨੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਰੋਹਣੀ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸਭ ਸੰਸਕਾਰ, ਜੰਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ, ਵਿਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀਆਂ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਰਸਮ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਟੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਰਸਮ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ। ਸੁਭ ਦਿਨ ਤੇ, ਰੋਹਣੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰੋਹਣੀ ਦੇ ਗੁਣ ਸਨ; ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੰਮਣ ਦੀ ਰਸਮ ਹੋਈ। ਪੁੱਤਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਾਮਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ 'ਉਤਥਯ' ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਠਵੇਂ ਸਾਲ, ਸੁਭ ਦਿਨ ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਤਥਯ ਨੂੰ ਜਨੇਉ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਵਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਦ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਤਥਯ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਿਆ; ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਜ stubborn ਸੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਪਕੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ, ਜਦ ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੈਦਕ ਰਸਮਾਂ ਜਾਂ ਸੰਧਿਆ-ਪਾਠ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਬਰ ਫੈਲ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਗਿਆ, ਲੋਕ ਉਸ 'ਤੇ ਹੱਸਦੇ; ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ, ਆਪਣੇ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ 'ਤੇ ਕੜੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕੀਤੀ। ਲੋਕਾਂ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵਿਰਕਤੀ (ਵੈਰਾਗ) ਪਾਈ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੰਨ੍ਹਾ ਜਾਂ ਲੰਗੜਾ ਪੁੱਤਰ ਚੰਗਾ, ਪਰ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਵਸੀਅਤ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਚੰਗੀ ਕੁਟੀ ਬਣਾਈ; ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਟ ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇਗਾ, ਤੇ ਧਿਆਨ-ਮਨ ਨਾਲ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਖਤ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਾਂਗਾ"; ਉਹ ਉਸ ਸੁਹਣੀ ਕੁਟੀ 'ਚ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਵੱਸਦਾ। ਹੁਣ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੈਦ-ਪਾਠ ਜਾਂ ਉਚਾਰਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਜਾਣਦਾ।" ਉਹ ਪੂਜਾ ਦੀ ਮੂੜ, ਪ੍ਰਾਣ-ਆਯਾਮ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਕੋਚ ਜਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਰਸਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਮੁਦਰਾ, ਉਚਾਰਣ, ਗਾਯਤਰੀ, ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਆਚਮਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹ ਸਵਾਸ ਨਾਲ ਹੋਮ, ਆਹੂਤੀ, ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੰਧਿਆ ਪੂਜਾ, ਸਮਿਧਾ ਜਲਾਉਣ ਜਾਂ ਹੋਮ ਰਸਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਤੇ ਗੰਗਾ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਦਾ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਟ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ, ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ; ਉਹ ਮੂਰਖ, ਕੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ, ਉਹ ਉਥੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ; ਲੋਕ ਉਸ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜੰਮਿਆ ਹੋਏ ਨੂੰ 'ਸੱਚਾ ਤੇ ਤਪਸਵੀ' ਆਖਦੇ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਉਥੇ ਡਰ-ਰਹਿਤ ਸੌਂਦਾ, ਸੋਚਦਾ, "ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਕਦ ਆਵੇਗੀ? ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ 'ਚ ਦੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੂਰਖ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਲਾਨਤ—ਮੌਤ ਚੰਗੀ ਹੈ।" "ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਐਸਾ ਵਧੀਆ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਹੁਣ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਪਰ ਬਾਂਝ ਔਰਤ, ਫਲ-ਰਹਿਤ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਦੁਧ-ਰਹਿਤ ਗਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੋਸ਼ ਦਿਆਂ? ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਗਿਆਨ, ਕਿਤਾਬ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।" "ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਮੂਰਖ ਤੇ ਨੀਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਤਥਯ ਦੀ ਕਥਾ, ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ, ਦੁਖ, ਤੇ ਤਪਸਿਆ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਦਰਦ ਭਰੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।