ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਧਨਵੰਤ ਤਪਸਵੀਓ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਘਵਾਨ, ਵਰੁਣ, ਅਗਨਿ, ਕੁਬੇਰ, ਵਾਯੂ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਸੂਰਜ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਭਾਗਾ, ਪੁਸ਼ਨ, ਰਾਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ?” “ਕੌਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ, ਜਲਦੀ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿਓ।” ਜਦੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਮਸ਼ਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਜਮਦਗਨੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਸੁਣ।” ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੈ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਆਦਿ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਗਲਮਈ। ਉਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ। ਉਹੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਰੂਪ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਜਾਂ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈ, ਪੂਜਾ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਮੰਗਲਮਈ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਦਵਿਗਣ ਨੇ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।” ਕੋਸਲਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵਦੱਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਪ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਯਜਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਯਥਾ-ਵਿਧਿ ਵੇਦਿਕ ਬਣਾਈ, ਅਗਨਿ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੁਤ੍ਰੇਸ਼ਟੀ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਯਜਨਵਲਕਯ ਨੂੰ ਅਧਵਰਯੂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਹੋਤਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੈਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ, ਗੋਭਿਲਾ ਨੂੰ ਉਦਗਾਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਯਥਾ-ਵਿਧਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਦਗਾਤਾ, ਜੋ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਨੇ ਰਥਾਂਤਰਾ ਸੂਕਤ, ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਹੀ ਲਯ ਵਿਚ ਗਾਇਆ। ਪਰ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੇਵਦੱਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੋਭਿਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ! ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਲਯ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਇਹ ਯਜਨ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।” ਗੋਭਿਲਾ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਦੱਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੂਰਖ, ਠੱਗ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਅਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਯ ਦੇ ਵਿਗੜਣ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ।” ਗੋਭਿਲਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਦੱਤ, ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ। ਗੁੱਸਾ ਰਹਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।” “ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਗਲਤੀ ਲਈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।” “ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਮੂਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ।” “ਮੂਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਦਵਿਗਣ, ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?” “ਮੂਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਦਾਨ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਰਮ ਵਿਚ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ।” “ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਅਵੇਦਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੂਦਰ ਵਾਂਗ, ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਮੂਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਬੈਠਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੇ ਕੋਈ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।” “ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਵੇਦਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” “ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਮੂਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਕੇਵਲ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।” “ਜੋ ਅਵੇਦਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦਾਤਾ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।” “ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਫ਼ਿਟਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਅਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਅਤੇ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” “ਜਿਥੇ ਮੂਰਖ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਚ ਬੈਠਕ, ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਦਾਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਫ਼ਰਕ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਜਿਥੇ ਮੂਰਖ ਦਾਨ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘਮੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਗਿਆਨੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।” “ਕੁਲ-ਖਰਾਬ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਭਲਾਤਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।” “ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।” “ਹੇ ਵੇਦ-ਗਿਆਨੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਗੋਭਿਲਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ।” “ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ-ਭਾਗੀ, ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹਾਂ।” ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਦੱਤ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ, ਅਣਮਿੱਟ ਦੁਖ ਤੇ ਅੰਸੂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ।” ਗੋਭਿਲਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹਾਲ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਘਲ ਗਿਆ; ਮਹਾਨ ਗੁੱਸਾ, ਚਾਹੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਪੀ ਗੁੱਸਾ ਪੂਰੇ ਯੁਗ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਅੱਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਮੁੜ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।