ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਕੋਲਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੱਖਰ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਿਆ। ਪਰ, ਨੁਕਤੇ ਦੀ ਘਾਟ ਰਹਿ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਚ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਨੇ 'ਐ' ਸਵਰ ਉਚਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਦਯਾਲੂ ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾਤੀ, ਇਹ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੀ? ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਫਿਰ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅੱਖਰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦੁਬਾਰਾ ਉਚਾਰਿਆ? ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ? ਭਵਾਨੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਤੇ ਸਭ ਥਾਈਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾ ਅੱਜ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਓ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਆਖੇ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਸੀ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਨੈਮਿਸ਼ ਅਰਣਯ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ। ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਧੰਨਵੰਤਿ ਤਪਸਵੀਓ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।'" "ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਘਵਾਨ, ਵਰੁਣ, ਅਗਨਿ, ਕੁਬੇਰ, ਵਾਯੂ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਸੂਰਜ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਭਾਗ, ਪੁਸ਼ਣ, ਰਾਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ?'" "ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸੌਖਾ ਪੂਜਣਯੋਗ, ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤੇ ਨੇਮ ਪੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।" "ਜਦ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਜਮਦਗਨੀ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।'" "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜਿਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪਰਮ, ਸਭ ਥਾਈਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ। ਉਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ। ਉਹ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪ ਵਰਖ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਵੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਤ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਯਾਲੂ ਹੈ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਜਾਤੀ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਕੋਸਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਦੱਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ੍ਯ ਕਰਵਾਇਆ।" "ਉਹ ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਸੋਹਣਾ ਮੰਡਪ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਯਜ੍ਯ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅੱਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਥੇ ਪੂਰੇ ਨੇਮ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰੇਸ਼ਟੀ ਯਜ੍ਯ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਸੁਹੋਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਨੂੰ ਅਧਵਰਯੂ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਨੂੰ ਹੋਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਪੈਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ, ਗੋਭਿਲਾ ਨੂੰ ਉਦਗਾਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਦਗਾਤਾ, ਜੋ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਤ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾ ਉਚਾਰ ਰਥਾਂਤਰ ਸਾਮ ਗਾਇਆ।" "ਪਰ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਾਰ ਬਾਰ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਦੇਵਦੱਤ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਗੋਭਿਲਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ! ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਇਸ ਯਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।'" "ਗੋਭਿਲਾ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਦੇਵਦੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਿਆ, 'ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੂਰਖ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਗੂੰਗਾ ਹੋਵੇ।'" "ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ; ਇਸ ਸੁਰ ਭੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ।'" "ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਦੱਤ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਡਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, 'ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ। ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।'" "ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।'" "ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਹਿਣਾ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੂਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਅਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?'" "ਮੂਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਤ ਹੈ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਟੈਕਸ ਲਵੇ।" "ਮੂਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਿਠਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੂਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਮਝੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਵੇ; ਵੇਦ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ।" "ਸ਼੍ਰਾਧ ਵੀ ਬਿਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਤਿਨਕ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੂਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਧਿਕ ਭੋਜਨ ਅਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਅਗਿਆਨ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਆਗੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।