ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗੁਣ, ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਦੇ ਭੇਦ ਦੱਸੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਗੁਣ ਇੱਕ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੀ ਵੱਟ, ਤੇਲ ਤੇ ਅੱਗ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ। ਤੇਲ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ, ਵੱਟ ਤੇਲ ਨਾਲ, ਤੇ ਅੱਗ ਵੱਟ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹਾਂ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗੁਣ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।" ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਾਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਾਤਾ ਕਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਕਦੇ ਨਿਰਗੁਣ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਦੇ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਪੂਰਨ, ਨਿਰਲੇਪ, ਸਰਵੋਚ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਇੰਦ੍ਰ (ਸ਼ਚੀਪਤੀ), ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ, ਵਸੁ, ਤਵਸ਼ਟਰ, ਕੁਬੇਰ, ਜਲਪਤੀ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਪੂਸ਼ਾ, ਸੈਨਾ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।" "ਇਹੀ ਉੱਚੀ ਦੇਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰ, ਯਜਨ ਕਰ। ਉਸ ਦਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਨ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਮਹਾਕਾਲੀ ਤੇ ਮਹਾਸਰਸਵਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਨ, ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ।" "ਸਿਰਫ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਯੰਮ ਵਾਲੇ ਯਤੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਲਤ, ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੈ ਲਵੇ, ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਾਘ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ 'ਐ ਐ' ਕਰ ਚੀਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਤਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ, ਸੁਧ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਗਿਆਨੀ ਤੇ ਅਪਾਠ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੋਲਨ (ਮਛੀ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ) ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਚਾਰਿਆ। ਚੰਦ੍ਰਬਿੰਦੂ (ਨੁਕਤਾ) ਨਾ ਲਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਘੜੀ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ 'ਐ' ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਉਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਨੇ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।" ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਇਹ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੀ? ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅੱਖਰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਚਾਰਿਆ? ਉਸ ਨੇ ਓਸ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ? ਭਵਾਨੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਰਾਜਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮੈਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਨੈਮੀਸ਼ ਆਰਣਯ (ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ) ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਭ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉੱਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ, ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।" "ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਜਮਦਗਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਇਥੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ, ਕੁਬੇਰ, ਵਾਯੂ, ਤਵਸ਼ਟਰ, ਸੈਨਾ ਨਾਇਕ, ਗਣਪਤੀ, ਸੂਰਜ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਭਾਗ, ਪੂਸ਼ਾ, ਰਾਤ ਦਾ ਰਾਜਾ (ਚੰਦਰਮਾ) ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੂਜਯ, ਮਨੋਰਥ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਕੌਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਵਰਤਧਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਜਲਦੀ ਉੱਤਰ ਦੇਣ।'" "ਇਸ ਉੱਤੇ ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਜਮਦਗਨੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਸਭ ਦੀ ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਯ ਹੈ। ਉਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।' 'ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।' 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।' 'ਕੋਸਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਦੱਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਈ।