ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦੀਵਾ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵੀ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਪਰਤਿਵਿੰਬ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਹੇ ਅਜਨਮੀ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਦੁਆਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਇਹ ਦਿਖਣ ਅਤੇ ਨਾ-ਦਿਖਣ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੈਂ ਨਾ ਤਾ ਔਰਤ ਹਾਂ, ਨਾ ਮਰਦ, ਨਾ ਹੀ ਨਪੁੰਸਕ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਇਹ ਫਰਕ ਮਨ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਕਲਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਬੁੱਧੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧੈਰਜ, ਯਸ਼, ਯਾਦ, ਸ਼ਰਧਾ, ਸਮਝ, ਦਇਆ, ਲਾਜ, ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਮਾਫੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਨੀਂਦ, ਸੁਸਤਪਨ, ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਹਾਂ; ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਲਾਲਸਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਚਰਬੀ, ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਵੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ, ਬੋਲ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬੋਲੀ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਡੀਆਂ ਵੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਐਸਾ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ? ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਐਸਾ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਗੌਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਰੌਦਰੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਵਰੁਣੀ, ਕੌਬੇਰੀ, ਨਰਸਿੰਹੀ ਅਤੇ ਵਾਸਵੀ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਠੰਡਕ ਹਾਂ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਠੰਡ—ਜਿੱਥੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹਨ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਵੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਬਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਡਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਿਰਬਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ 'ਅਰੁਦ੍ਰ' ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ, ਸ਼ੰਭੂ, ਇੰਦਰ, ਅਗਨਿ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਯਮ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਵਾਯੂ— ਧਰਤੀ ਵੀ ਤਦ ਹੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਥਾਮ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੇਸ਼, ਕੂਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ; ਅੱਜ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੱਤ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ 'ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ; ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚੁੱਕ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲੋਥੜੇ ਜਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਘੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਅੱਜ ਕੋਈ ਪੁੱਛੇ, "ਧਰਤੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਕਿੱਥੇ ਗਈ?" ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅਣੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸੱਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਨਿੱਤ, ਛਣਭੰਗੁਰ, ਸ਼ੂਨ્ય, ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ, ਕਰਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ।