ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਓ ਸੁਣੀਏ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਅਲੌਕਿਕ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਅਂਕਿਤ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗਹਿਰੀ ਲਾਲ, ਤੇ ਉਹ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਹੋਵੇ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਾਲ ਹੋਠ ਤੇ ਦੰਦ ਉਸ ਦੀ ਖੁਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਲੱਖਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੋਤੀ ਸਨ। ਇਹ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਸੀ—ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਧੁਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ 'ਹ੍ਰੀਂ' ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਦਇਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਤੇ ਨਵਯੁਵਨਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਜੁੜਾਵਟਾਂ, ਉਸਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ, ਪੂਰਨ ਉਰ ਤੇ ਕਮਲ-ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਸੋਹਣੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਾਣਿਕਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜੂਬੰਦ, ਕੰਗਣ ਤੇ ਮੋਹਤਾਜ਼ ਤਾਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਝੁਮਕੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਚੱਕਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ 'ਹ੍ਰੱਲੇਖਾ ਭੁਵਨੇਸ਼ੀ' ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਜਪਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਉਸਦੇ ਸੰਗੀਣੀਆਂ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਚਾਰਿਆਂ ਪਾਸੇ ਹੁਰਲੇਖਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਨੰਗ ਕੁਸੁਮਾ ਆਦਿਕ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਣੀ ਜੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਕ ਛੇ-ਕੋਣੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ—'ਇਹ ਕੌਣ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਇੱਥੇ ਖੜੇ ਹਾਂ।' ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਥਾਂ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿ ਗਏ, 'ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਪਸਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਗੰਧਰਵੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਆਸਮਾਨੀ ਕੁੰਵਰੀ।' ਹੇ ਨਾਰਦ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ—'ਇਹ ਭਾਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਿਆਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾ ਗਿਆਨ, ਮਹਾ ਮਾਇਆ, ਪੂਰਨ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ।' 'ਇਹ ਦੇਵੀ ਲਘੂ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੈ, ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਤ ਤੇ ਅਨਿਤ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।' 'ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਜਾ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਭਾਗ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪੂਜਨ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਆਦਿ ਸਵਾਮਿਨੀ ਹੈ।' 'ਇਹੀ ਦੇਵੀ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।' 'ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਈ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇਸਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।' 'ਇਹ ਦੇਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਆਕਾਸ਼ਿਕ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਰੁਚੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।' 'ਅਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।' 'ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ, ਉਹਦਾ ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਫਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੇ?' 'ਜੋ ਪੁੰਨ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਦਾਨੀ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਉਹੀ ਭਾਗਵਤੀ ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਰਾਗੀ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ।' 'ਇਹੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ।' 'ਉਹ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ; ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਕਾਰਣ, ਮਾਇਆ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।' 'ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰੰਭਾ ਆਦਿਕ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਕਿੱਥੇ, ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਰਤੀ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।' 'ਇਹੀ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਝੁਲਾ ਲਾਇਆ ਸੀ।' 'ਉਹ ਵਟ-ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸਥਿਰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਅੰਗੂਠੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।' 'ਉਹ ਲੀਜ਼ਦੀ ਤੇ ਖੇਡਦੀ, ਕਈ ਬਚਪਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਕਰਦੀ, ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਨਰਮ ਸਰੀਰ ਵਟ-ਪੱਤੇ ਦੀ ਵੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।' 'ਉਹ ਗਾਉਂਦੀ ਤੇ ਝੁਲਾ ਲੈਂਦੀ, ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਪਸ਼ਟ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।' 'ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਮਾਤਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਪਛਾਣ ਆ ਗਈ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਲਈ ਸਤੁਤਿ ਰਚੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜਨਾਰਦਨ, ਫਿਰ ਬੋਲੇ—ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ, ਬਾਰੰਬਾਰ ਨਮਨ ਕਰੀਏ।' 'ਇਹ ਮਹਾ ਮਾਇਆ, ਵਰ ਦਿੰਦ ਵਾਲੀ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਵੇਗੀ; ਆਓ, ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੀਏ।' 'ਜੇਕਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਸੇਵਕ ਸਾਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਓਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੀਏ।' ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: 'ਜਦ ਹਰਿ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਏ।' 'ਓਮ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।' 'ਫਿਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਕੀਤੀ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।' 'ਅਸੀਂ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਬਣ ਗਏ, ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅਤਿ ਆਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।' 'ਉਹ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਿਲਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਣ ਲੱਗ ਪਈ—ਉਸਦਾ ਸੋਹਣਾ ਸਰੀਰ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।' 'ਅਸੀਂ ਉਸ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਅੱਗੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਹੋਣ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਦਿ ਅਲੌਕਿਕ ਰੂਪ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਣਮੁੱਲੀ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਹੋਈ।