ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੌਣ ਹੈ?” ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।” ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨੋ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ-ਸੋਚਦੇ, ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਹਵਾਈ ਰਥ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਰਥ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਮੋਰ ਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵੀਣਿਆਂ ਅਤੇ ਡੋਲਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਧੁਨ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਥ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰੁਕਿਆ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਉਥੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨਿਕਲੇ। ਉਹ ਨੰਦੇ ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ, ਦੱਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਓੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਖੜੇ ਸਨ—ਇੱਕ ਹਾਥੀ-ਮੁਖੀ, ਦੂਜਾ ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਹ ਸਭ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੰਦੇ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟੋਲੀ ਸੀ। ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚ ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਦੂਜੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਮੈਂ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਅਚਾਨਕ, ਰਥ ਉਸ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਰਥ ਵੈਕੁੰਠ ਲੌਕ, ਰਾਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਪੂਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਅਣਕਥਨੀ ਚਮਕ ਵੇਖੀ। ਉਸ ਉੱਚੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਹਰੀ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਅਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਵਰ ਝਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਅਚਾਨਕ, ਰਥ ਫੇਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕ ਜਲ-ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਮੰਦਰ, ਪਾਰੀਜਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨੋਖੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਲਦਸਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਆਸ਼ੋਕ, ਬਕੁਲ, ਕੁਰੁਬਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗਿਰਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਕੋਮਲ ਕੇਤਕੀ ਅਤੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਥਾਂ ਵਾਕਈ ਅਦਭੁਤ ਸੀ। ਉਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਸਿਵ-ਆਕਾਰ ਦਾ ਆਸਨ ਸੀ, ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਨੇਕ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸਤ੍ਰੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਲ ਗੁਲਦਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਲਾਲ ਸੁਗੰਧ ਲਗੀ ਹੋਈ, ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੋਹਣਾ, ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਲੱਖਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਰੂਪ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਾਸ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਸੀ—ਸ਼੍ਰੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਮਧੁਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ। ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨ, ਜੋ ਹ੍ਰੀੰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁਆਰੀ ਸੀ। ਸਭ ਸੋਭਾ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਲਸਦੀ, ਉਸਦਾ ਕਮਲ-ਚਿਹਰਾ ਮਧੁਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ, ਭਰੇ ਹੋਏ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਸtan ਕਮਲ ਦੇ ਕਲੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ। ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣਿਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਕੜੇ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸ੍ਰੀਚਕਰ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕੰਨ-ਬਾਲੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਹ੍ਰੱਲੇਖਾ ਭੁਵਨੇਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਵਿਚ ਤਲਿਨ ਸੀ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦੀ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ੀ ਹ੍ਰੱਲੇਖਾ ਆਦਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਨੰਗਕੁਸੁਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਛੇ-ਕੋਣੀ ਆਕਾਰ ਦੇ ਯੰਤਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ—“ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਸਤ੍ਰੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।” ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਦੂਰੋਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। “ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਪਸਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ-ਕੰਨਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਵਰਗ-ਕੰਨਿਆ ਹੈ”—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਸੰਦੇਹ ਵਿਚ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਧੁਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂ ਗਿਆਨ, ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵੀ ਛੋਟੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਔਖੀ ਹੈ, ਪਰ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪਰਮ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਮੂਲ ਸਰਵਰਤਨ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲੀਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਣ ਕੇ, ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਵੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ। ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਅਭਿਅੰਗਿਤ, ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।