ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਰਥ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨਮੋਹਣੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਨੰਦਨ ਵਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਰਿਜਾਤਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਾਰ-ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ ਖੜਾ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਨਕਾ ਆਦਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਉਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਮੰਦਰਾਵਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੌਲੋਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦਿਵਿਆ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਥੇ ਜਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੁਬੇਰ, ਯਮ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅਗਨੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਫਿਰ ਉਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ; ਅਸੀਂ ਰਥ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸੀ, ਤੇ ਰਥ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਵਿਆ ਲੋਕ ‘ਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰਾ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪਾਂ ‘ਚ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ, ਪਹਾੜ, ਤੇ ਸੱਪ-ਨਾਗ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੌਣ ਹੈ?” ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।” “ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਇਹ ਭਟਕਣ ਕਿਸ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?” ਫਿਰ, ਰਥ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ। ਰਥ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੰਦਰਾਵਨ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਰ ਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਵੀਣਿਆਂ ਤੇ ਡੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਥ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਰਾਜਾ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਏ, ਉਹ ਬੈਲ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ, ਦਸ ਬਾਹਾਂ, ਤੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੇ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਦੋ ਵਿਰਲੇ ਪੁੱਤਰ—ਇੱਕ ਹਾਥੀ-ਮੁਖੀ, ਦੂਜਾ ਛੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਨੰਦੀ ਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਬਣੇ। ਉਹ ਜੈਕਾਰਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਏ; ਉਥੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਮਾਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਰਥ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਰਾਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ; ਉਥੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਅਦਭੁਤ ਚਮਕ ਵੇਖੀ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ; ਹਰੀ, ਕਮਲ-ਅੱਖੀ, ਮਹੱਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਰੰਗਤ ਵਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ, ਦਿਵਿਆ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸੋਹਣੀ, ਸ਼ੁਭ ਪੰਖਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ‘ਤੇ ਖੜੇ ਰਹੇ; ਫਿਰ, ਅਚਾਨਕ, ਰਥ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੰਦਰਾਵਨ, ਪਰਿਜਾਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਨਾਂ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਮੁਕਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਸ਼ੋਕ, ਬਕੁਲਾ, ਕੁਰੁਬਕਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕੋਮਲ ਕੇਤਕੀ ਤੇ ਚੰਪਕਾ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ, ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਉਸ ਟਾਪੂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਿਵ-ਆਕਾਰ ਦੀ ਖਟੀਆ ਸੀ। ਉਹ ਨੈਮੂਲੀ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਖਟੀਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਢੱਕਣਾਂ ਤੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਸ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਮਹਿਲਾ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਲਾਲ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਈ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਵਿਦਿਊਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਲੱਖਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਸ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿੰਦੀ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ। ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਹ੍ਰੀੰ ਮੰਤਰ ਜਪਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ, ਦਇਆ ਦੀ ਮੂਰਤ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁਆਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ-ਚਿਹਰਾ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਉੱਠੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਕਮਲ ਦੇ ਕਲੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੈਮਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣਿਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਕੰਗਣ ਤੇ ਮਕੁੱਟ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ-ਚਿਹਰਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸ੍ਰੀਚਕਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕਨਫੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹ੍ਰਲੇਖਾ ਭੁਵਨੇਸ਼ੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਜਪਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥਣੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਤਕਾਰੀ ਜਾਂਦੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼ੀ ਮਹਾ-ਦੇਵੀ, ਹ੍ਰਲੇਖਾ ਆਦਿ ਦਿਵਿਆ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਨੰਗਕੁਸੁਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਦੇਵੀ ਛੇ-ਭੁਜਾ ਵਾਲੇ ਯੰਤ੍ਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਯੰਤ੍ਰ ‘ਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਰਥ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਲੋਕ ਤੇ ਮਹਾ-ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।