ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਭੋਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇਗੀ?" ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਮਰਥ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੌਕ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿਓ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਗੰਦਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ, ਉਭਰਦਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਡੁੱਬਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਵਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਵਿਆਸ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਠਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਤੁੱਟ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ। "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਜਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ? ਜਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ? ਦੱਸੋ, ਕੌਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਚਤ ਪੂਜਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਝੂਠੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।" ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਹਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੀਤ-ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ। "ਜਦ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਸੱਚ ਨਾ ਜਾਣੀਏ, ਮਨ ਕਦੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਂ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਪੂਜਾਂ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦਿਆਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!" ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਬੇਟਾ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਔਖਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਪਰ ਜੋ ਵਿਰਕਤ, ਇਛਾ-ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਸਮੁੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸੀ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੇਵਲ ਤੱਤ ਹੀ ਬਚੇ। ਮੈਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਚੰਦਰਮਾ, ਨਾ ਰੁੱਖ, ਨਾ ਪਹਾੜ ਵੇਖੇ। ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ—ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ? ਮੇਰਾ ਰਾਖਾ, ਮਾਲਕ, ਉਤਪਾਦਕ, ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਾਸਕੌਣ ਹੈ?" "ਧਰਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਹੀ ਆਧਾਰ ਸੀ। ਕਮਲ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਹੈ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਜੜ ਵੇਖੀ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਜੜ 'ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ।" ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ। ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: "ਤਪ, ਤਪ!" ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਮਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: "ਸ੍ਰਿਜੋ!" ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ—ਕਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਜਾਂ, ਕੀ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੋ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ—ਮਧੂ ਅਤੇ ਕੈਟਭਾ—ਉੱਭਰੇ। ਮੈਂ ਡਰ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਮੈਂ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਵਿਅਸਤ੍ਰ, ਚਾਰ ਭੁਜਾ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਅਤੇ ਸੇਸ਼ ਨਾਗ 'ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਸਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਕਮਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਟੱਲ, ਯੋਗ-ਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ, ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਨਿਦਰਾ ਦੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਦੇਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਅਵਚਿੱਤ, ਦਿਵਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਪਈ; ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ ਜੀ ਦੀ ਅਜੈਯ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਗੀ। ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਗ੍ਹਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉੱਚਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਦਇਆਲੂ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸ੍ਰਿਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕੋ, ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰੋ।" "ਵੱਡੇ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਸ੍ਰਿਜੋ, ਸੰਭਾਲੋ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਵਾਸਥਾਵਾਂ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੋ।" "ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਸ੍ਰਿਜੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ—ਮਾਤਾ, ਇਹ ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਜੀਏ? ਧਰਤੀ ਫੈਲੀ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ।" "ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਜਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ।" ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਹੱਸ ਪਈ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਿਆ। ਅਚਾਨਕ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਵਿਹੰਗੀ ਰਥ ਆ ਗਿਆ; ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ।