ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਸੁਣੋ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚੰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ; ਹੁਣ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਚਤਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਲਕੜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ।” ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਆਸਤਿਕ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਦੀ ਕੀ ਮੰਨਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਓ।” ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ: “ਜਰਤਕਾਰੂ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸਵਭਾਵ ਦੇ ਸੀ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ (ਪਿਤਰ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿਚ ਲਟਕਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਹੇ ਕੁਰੁਕੁਲ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਜੇਕਰ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।’” ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ, ਖੋਜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਗ੍ਰਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਰਿਸ਼ੀ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਉਹ ਅੱਗ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਣ!” ਕਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਤੇ ਘੋੜਾ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਇਸ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੰਗ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।” ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਚਿੱਟਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਕੀ ਰਾਏ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਵਤੀ? ਤੂੰ ਵੀ ਦੱਸ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦਾਅ ਲਗਾਈਏ।” ਕਦਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਘੋੜਾ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ। ਆ, ਅਸੀਂ ਇਕ ਦਿਵਯ ਦਾਅ ਲਗਾਈਏ, ਹਾਰਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੇ ਦੀ ਦਾਸੀ ਹੋਵੇਗੀ।” ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਦਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਸੱਪ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿਓ।” ਕੁਝ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕਦਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਅੱਗ ਵਿਚ ਜਾਵੋਗੇ।” ਹੋਰ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂੰਛ 'ਤੇ ਲਪੇਟ ਕੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ-ਕਾਲਾ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਨੋ ਭੈਣਾਂ, ਮਿਲ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਗਈਆਂ। ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਮੋਟਲੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਨਤਾ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਗਰੁੜ ਆ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਾਂ, ਤੂੰ ਇਤਨਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਦ ਕਿ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥੀ ਵੀ ਜੀਵਤ ਹੈ।” “ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ? ਜੇ ਮਾਂ ਹੀ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?” “ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਮਾਂ; ਮੈਂ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੌਤ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣਨਾ ਪਿਆ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ। ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।” “ਮੈਨੂੰ ‘ਚੁਕ’ ਕੇ ਲੈ ਜਾ,” ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ।” ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਚਾਹੇ, ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।” “ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਵਤੀ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸਚਿੰਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।” ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਨਤਾ ਕਦਰੂ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਮਾਂ ਦੀ ਦਾਸੀ-ਅਵਸਥਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਮਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਦਰੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਾਸੀ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਕਦਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ, ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਕਰ।” ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਤੁਰੰਤ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆ; ਲੜਾਈ ਕਰਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆ ਕੇ, ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਨਤਾ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦਾਸੀ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਜਦ ਸੱਪ ਅੱਥ-ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਗਏ; ਵਿਨਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਪਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਚਾਟਿਆ; ਜੋ ਦੋ ਜੀਭ ਵਾਲੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਟਿੱਪ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੋਏ। ਸੱਪ, ਵਾਸੁਕੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਆਪਣੀ ਨਾਂਵ ਵਾਲੀ ਭੈਣ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿਓ। ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਤ ਦਾ ਉਧਾਰਕ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਸਤਿਕ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਸੁਕੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇਕਰ ਉਹ ਕਦੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ; ਵਾਸੁਕੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਝੁੰਪੜੀ ਬਣਾਕੇ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁੱਤ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਭੈਣ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। “ਪਿਆਰੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਜਗਾਉਣਾ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸੁੱਤ ਗਿਆ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ ਲੱਗੀ, ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਠੰਢ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ।