ਜਦੋਂ ਜਨਮੇਜਯਾ ਵੱਡਾ ਸਰਪ-ਯੱਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਸਤਿਕ, ਜੋ ਜਰਤਕਾਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜਨਮੇਜਯਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਖਾਤਿਰਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੰਗ ਲੈ।" ਤਦ ਆਸਤਿਕ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਇਹ ਵੱਡਾ ਯੱਗ ਹੁਣ ਰੁਕ ਜਾਵੇ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਬਾਰਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੀ। ਆਸਤਿਕ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਰਪਾਂ ਦੀ ਹੋਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਜਨਮੇਜਯਾ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।" ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਧੰਨਿਆ, ਖ਼ਸਤਰਿਯਾਂ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਕਦੀਰ ਕਰਕੇ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹ ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਬਸੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ—ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੰਗੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਇਹ ਸਾਰਵੋਚ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਰੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਹੈ।" ਜਨਮੇਜਯਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਆਸਤਿਕ ਕਿਹੜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰਪ-ਯੱਗ ਰੋਕਣ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਉਸ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਪੁਰਾਣ ਵੀ ਸੁਣਾਓ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਿਸ਼ੀ ਜਰਤਕਾਰੂ, ਜੋ ਬੜੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਸਨ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸੇ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੇ ਵੇਖਿਆ।" ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਕੁਰੂਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਜਾਵਾਂਗੇ।' ਜਰਤਕਾਰੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੋੜੀਵਾਰ ਮਿਲੇਗੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਲੱਭਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਮੈਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਤਰੋ!' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਧਰ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੋ।" ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ, ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ, ਇਕ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਤੇ ਘੋੜਾ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਘੋੜਾ ਕਿਹੜੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਚਿੱਟਾ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ? ਆਉਂ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਰਤ ਲਾਈਏ।" ਕਦਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਘੋੜਾ ਕਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਚਲ, ਅਸੀਂ ਇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼ਰਤ ਲਾਈਏ—ਜੋ ਹਾਰੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣੇ।" ਫਿਰ ਕਦਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੱਪ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਤੁਸੀਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿਓ।" ਕੁਝ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਦਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਜਨਮੇਜਯਾ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੋ।" ਹੋਰ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂੰਛ 'ਤੇ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਿਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ, ਕਦਰੂ ਤੇ ਵਿਨਤਾ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਘੋੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਮੋਟਲੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਬੜਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਨਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਗਰੁੜ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਂ, ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਥੀ ਜਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ?" "ਜਦ ਮਾਂ ਹੀ ਦੁਖੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮਾਂ, ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਮੈਂ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।" ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੌਤਣ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਪੁੱਤਰ। ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ।" "ਉਹ ਅੱਜ ਆਖਦੀ ਹੈ, 'ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ, ਲੈ ਚਲ'; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।" ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਂ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਾਹੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਦਰੂ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਮਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਦਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਂ, ਦੱਸੋ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਕਦਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ, ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਜਲਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਤੁਰੰਤ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਗਿਆ। ਜੰਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਆਇਆ। ਗਰੁੜ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਨਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦਾਸਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਸੱਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਪਰ ਵਿਨਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦਾਸਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਥੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਚਾਟਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੱਪ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੋ ਜ਼ਬਾਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਨੋਕ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਨਾਲ ਐਸੇ ਹੋ ਗਏ।