ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸਾਂਪ ਨੇ ਡੱਸ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਹੜਕੰਪ ਮਚ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਹੀਨ ਪਰ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਧੀ ਉੱਤੇ ਰੋਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਥੇ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਲਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਰੁਰੂ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਰੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਇਉਂ ਪਇਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: “ਹਾਏ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਇਹ ਸਾਂਪ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਤਾਂ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ!” ਰੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ—ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤਾਂ ਮਰ ਗਈ।” ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਸੱਚ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜ ਕੇ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਚੁੰਮਿਆ। ਮੇਰੀ ਮੰਦਕਿਸਮਤੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਵੀ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿਚ ਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ।” ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, “ਧਿਕ्कार ਹੈ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ, ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਛੱਡ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੇ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਸੁਖ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਦਾ? ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਡਰਾਉਣੀ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਉਹ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦਾ, “ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਫਾਹਾ ਪਾ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਪਸ-ਵਾਪਸ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, “ਮੌਤ ਤੋਂ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਤੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋਣਗੇ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸਮਤ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਉਹ ਸੋਚਦਾ, “ਸਭ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਵੀ, ਕੀ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ? ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲਵਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਉਹ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਲਤੀ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਜੇ ਨਾ ਮਰਿਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣਿਆਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਯਜ્ઞ ਕੀਤੇ, ਪਾਠ ਕੀਤੇ, ਤਪ ਕਰੀ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ, ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ—ਜੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਮਿਲੇ। ਜੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਦੇਵਦੂਤ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰੁਰੂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੰਨਾ ਉਤਾਵਲਾਪਨ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਲੈ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਹੀ ਮਰ ਗਈ ਹੈ।” “ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮੂਰਖ? ਉਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਸੁਖ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਸੀ?” ਰੁਰੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਦੇਵਦੂਤ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਾਂਗਾ।” ਉਸ ਨੇ ਸੱਚੀਆਂ, ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ। “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਣ, ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਜੋ ਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ: ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਧੇ ਆਯੁਸ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਤੁਰੰਤ ਮੁੜ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹੈ।” ਰੁਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਹੀ, ਜਦ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੁੜ ਉੱਠ ਜਾਵੇ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ 'ਚ ਉੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਵਾਲਾ ਦੇਵਦੂਤ ਧਰਮ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਧਰਮ ਦੇਵ, ਰੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੜੀ, ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ, ਹੁਣੇ ਸਾਂਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਮਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਰੁਰੂ ਦੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀਉਣੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।” “ਉਸ ਪਤਲੀ ਦੇਹ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਜੀਉਣ ਦਿਓ।” ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵਦੂਤ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੁਰੂ ਦੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀਉਣ। ਜਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।” ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਰੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੁਰੂ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੁੜ ਜੀਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਤਨਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਔਖਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਰਾਖੇ ਲਗਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਸੱਤ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਮਹਲ ਬਣਵਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਮਹਲ 'ਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਬਹਾਦਰ ਲੋਕ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਗੌਰਮੁਖ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਨੌਕਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਿਧੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਖੀ ਲਈ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਲ ਇੰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਹਵਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲ ਸਕਦੀ ਸੀ; ਦਾਖਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ, ਉੱਥੇ ਵਸਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਦੀ ਵਿਆਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।