ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ ਤੋਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਅਪਸਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਥੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ, ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਸ ਛੱਡ ਆਈ। ਜਦ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਰੱਖਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣ ਉਭਰ ਆਏ। ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਨਾਮਕ ਯੁਵਕ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਰੁਰੂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?" ਰੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, "ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਕੁੜੀ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰੁਰੂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਮਤੀ, ਤੁਰੰਤ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਿਆ। ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਮੂਹੂਰਤ 'ਤੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਦੋਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਦਿਨ ਜਦ ਆਇਆ, ਸਾਰੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ, ਜੋ ਘਰ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਛੂਹ ਬੈਠੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨੈਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸ ਲਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਹੜਕੰਪ ਮਚ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤਿ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਰੋਏ, ਜਦੋ ਕਿ ਉਹ ਮ੍ਰਿਤਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਰੁਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋਵੇਂ, ਪਰ ਪਈ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ। ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। "ਹਾਏ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਇਹ ਸੱਪ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ!" ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ—ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" "ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਨਾ ਚੁੰਮਿਆ। ਮੇਰੀ ਮੰਦੀ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਵੀ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲਾਵਾਂ ਫੇਰ ਸਕਿਆ। ਐਸਾ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ, ਜਦ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੌਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਜਿਹੜੀ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਇੱਥੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ? ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਭਿਆਨਕ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਲਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਹਾ ਪਾ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।" ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, "ਮੌਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ? ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ? ਪਰ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ, ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ, ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਹੋਮ, ਜਪ, ਤਪ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ, ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਰੁਰੂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਐਸਾ ਨਾਸਮਝੀ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੀ?" "ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵਿਆਹੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਮਰ ਗਈ।" "ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ ਹੁਣ?" ਰੁਰੂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਸੱਚੀਆਂ, ਨਿਰਭਿਕ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ। ਫਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁਣ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ—ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਤੁਰੰਤ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਰੁਰੂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਹੀ, ਜਦ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮੁੜ ਉੱਠ ਜਾਵੇ।" ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ 'ਚ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਮਰ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੂਤ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਧਰਮਰਾਜ, ਰੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮਰ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਹ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਰੁਰੂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋਵੇ।