ਮਹਾਨ ਸੱਜਣ! ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੁਰਦਾ ਸੱਪ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ," ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ گردਨ ਉੱਤੇ ਮੁਰਦਾ ਸੱਪ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡੱਸ ਲਵੇਗਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਨੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਮਨਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਅਟਲ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੈਰ ਨਾਲ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਓ? ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਹੈ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਪਾਅ ਲੱਭਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਠੀਕ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਕੰਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਰਤਨਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਾਣਣੀ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਰਤਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਮਰ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਿੰਦੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਈ?" "ਉਹ ਦੇਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਅਰੱਧ ਆਯੁ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋਈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਾਗ ਜ਼ੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਭੀ ਕੇਵਲ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮੰਤਰੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇਖ ਲਵੋ। ਕੀ ਆਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਏਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਭਾਗ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ?" "ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਜਾਂ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਘਰ-ਘਰ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਸੱਦ ਕੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸੱਦੇ, ਜੋ ਵੀ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਉਪਾਅ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵੇਗੀ? ਇਸ ਲਈ ਉਪਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਰੱਧ ਆਯੁ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਮਰੀ ਕਿਵੇਂ ਸੀ, ਮਹਾਰਾਜ? ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਪੁਲੋਮਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਚ੍ਯਵਨ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸੁਕੰਯਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਸੀ।" "ਸੁਕੰਯਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਧਨਿ-ਧਾਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰੁਰੂ ਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਪ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸੀ।" "ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਸੋਹਣੀ ਅਪਸਰਾ ਮੇਨਕਾ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਾਸੁ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਅਪਸਰਾ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ, ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕੰਢੇ ਛੱਡ ਗਈ।" "ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਹਨੂੰ ਪਾਲ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਰੱਖਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਈ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਜਦੋਂ ਰੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰ ਵੱਢ ਗਏ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਰੀਖਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਉਸਦੀ ਉਦਾਸੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਬੇਟਾ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?'" ਰੁਰੂ ਨੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ, ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ—ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇ।" ਫਿਰ ਪ੍ਰਮਾਤੀ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਿਆ। ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸੁਭ ਮੂਹਰਤ 'ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ," ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਅਤੇ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ, ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੱਪ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਛੁਹਿ ਕੇ, ਸੱਪ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡੱਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨੂੰ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਰੋਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਮਨਾਇਆ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਦੀ ਲਾਸ਼, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਪਈ ਸੀ। ਇਹ ਲਮਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਰੂ, ਜੋ ਰੋਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਲਿਆ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਹਾਏ! ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਇਹ ਸੱਪ ਭੇਜਿਆ, ਇਹ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ! ਇਹ ਮੇਰੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ—ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤਾਂ ਮਰ ਗਈ।" "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਜੀਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਗਲੇ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਚੁੰਮਿਆ। ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਮਾੜੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਵੀ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਦੀ ਹਵਨ ਰਸਮ ਕਰ ਸਕਿਆ।" "ਲਾਨਤ ਹੈ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਛੱਡ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਲੱਭੇ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਜਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਭਿਆਨਕ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਲਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਧਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।