ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ, ਛੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਛੱਤੀ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਸੱਠ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਜਖਮੀ ਹਿਰਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਪਿਆਸ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬੜਾ ਤੰਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਪਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ, ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਚੁਣਿਆ, ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਇਕ ਮਰੀ ਹੋਈ ਸੱਪ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਹ ਸੱਪ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਹਿਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਬੋਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗਾਂ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਘਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਨੇੜੇ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, "ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਰੀ ਹੋਈ ਸੱਪ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਸੱਪ ਰੱਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡੱਸ ਲਵੇ।" ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੱਸਿਆ। ਜਦ ਰਾਜਾ, ਅਭਿਮਨਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕੋਈ ਰਾਹ ਸੋਚੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿਹੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਨੀ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਉਚਿਤ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਕੰਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਰਤਨਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮਝਣੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਹਨ।" "ਜੇਕਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਵੀ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨੇ ਕੱਟਿਆ ਤੇ ਉਹ ਮਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੰਦਾ ਹੋ ਗਈ?" "ਉਹ ਅਪਸਰਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਧੀ ਆਯੁ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਜਿੰਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਤਕ ਕਿਸਮਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵੀ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰਨ।" "ਮੰਤਰੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੇਖ ਲਵੋ। ਕੀ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸਮਾਨ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਜੇਕਰ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਮਨ ਟਿਕਾ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਾ ਕਰੋ; ਜਾਂ, ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੋ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗੋ।" "ਘਰੇਲੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਸੱਦੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸੱਦੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ—" "ਉਪਾਅ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਪੇਟ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਾਂ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਆਧੀ ਆਯੁ ਦੇ ਕੇ ਜਿੰਦਾ ਕੀਤਾ?" "ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਰੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ? ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ, ਪੂਲੋਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਚਯਵਨ ਜੰਮੇ। ਚਯਵਨ ਦੀ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਤੋਂ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਸੁਕੰਯਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਜੰਮੇ। ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰੁਰੂ ਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਅਪਸਰਾ ਮੇਨਕਾ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਵਾਸੁ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਚਲੀ ਗਈ।" "ਉਹ ਅਪਸਰਾ, ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ, ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਛੱਡ ਗਈ। ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨੇ ਉਸ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਈ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰ ਲੱਗ ਗਏ।" ਇਸ 'ਤੇ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਤੜਫਦਾ ਰੁਰੂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਪਰਤਿਆ, ਜਦ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਰੁਰੂ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?' ਰੁਰੂ ਨੇ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ—ਕਾਸ਼ ਉਹ ਮੇਰੀ ਵਿਆਹਤਾ ਬਣ ਜਾਵੇ।'" "ਫਿਰ ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਤੁਰੰਤ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਮੁਖੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੜੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, 'ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਤੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।' ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਤੇ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਮਾਦਵਰਾ, ਜੋ ਘਰ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਛੂਹ ਬੈਠੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।