ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਾਂਗੇਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਉਹ ਜੰਮ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ? ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਾਜ ਆਈ ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਇਕੱਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਵੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਕਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂਗਾ? ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਗੇਯ ਨੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਜਾ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਲਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਰਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਲਗਾਓ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।" ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਏ, ਕਾਰਨ ਜਾਣਿਆ ਤੇ ਗਾਂਗੇਯ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਗਾਂਗੇਯ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਮਛੀਏ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਆਪਣੀ ਧੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੋਵੇ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।" ਮਛੀਏ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਲੈ ਲੈ, ਬੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾ ਲੈ, ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।" ਗਾਂਗੇਯ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, "ਮਛੀਏ ਦੀ ਧੀ ਸਿਰਫ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ।" ਮਛੀਏ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਤੂੰ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਰੂਰ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਰਾਜ ਲੈ ਲਵੇਗਾ।" ਗਾਂਗੇਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਭੀਸ਼ਮ ਵ੍ਰਤ ਹੈ।" ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਛੀਏ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਚਲਦੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਰੋਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਚਿੱਟਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਦੁਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ, ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਦਾਸੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦਾਸੀ ਕਾਮਕਲਾ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਪਾਂਡੂ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਉਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ—ਗਾਂਧਾਰੀ, ਜੋ ਸੁਬਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਜਾਤ ਦੀ ਸੀ। ਪਾਂਡੂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ—ਕੁੰਤਿ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਸੈਣ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਦਰੀ, ਜੋ ਮਦਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਨ। ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਯੁਯੁਤ੍ਸੁ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਕੁੰਤਿ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਕੁਆਰੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਾਂਡੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕੁਆਰੀ ਕੁੰਤਿ ਨੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ? ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਕੁਆਰੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਪਾਂਡੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੁੰਤਿ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਸੈਣ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਜਾ ਕੁੰਤਿਭੋਜ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗੀ ਗਈ। ਉਹ ਕੁੰਤਿਭੋਜ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪਾਲੀ ਗਈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਰਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਿਸ਼ਿ ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਏ। ਕੁੰਤਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੰਤਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੱਦਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆ ਕੇ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗਾ।" "ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਤਿ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚੀ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਸੱਦਾਂ?' ਉਧਰ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਉਗੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਕੁੰਤਿ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆ। ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਬਣ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆ ਗਏ।" "ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁੰਤਿ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ ਤੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸਨੇ ਹੱਥ ਜੁੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।' ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਕੁੰਤਿ, ਤੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖਲੋਤਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ?'" "ਸੂਰਜ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, 'ਕੁੰਤਿ, ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਸਮੇਤ ਮਿਲ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰ।' ਕੁੰਤਿ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਮੈਂ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾਓ।'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਲੀਲਾ ਵਾਪਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ, ਭੀਸ਼ਮ, ਵਿਅਾਸ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪਾਂਡੂ, ਵਿਦੁਰ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਕੁੰਤਿ, ਮਾਦਰੀ, ਕਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਕਥਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।