ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤਨੁ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਹਰਣ, ਭੈਂਸ ਅਤੇ ਨੀਲਗਾਂ ਵਗੈਰਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਤੀਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਅਤੇ ਸੂਅਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ। ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਣਵਰਨਣਯੋਗ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁਗੰਧਿਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੁਗੰਧ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸੁਗੰਧ ਨਾ ਤਾਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਸਤੂਰੀ ਮਿਰਗ ਦੀ, ਨਾ ਚੰਪਾ, ਨਾ ਮਾਲਤੀ, ਨਾ ਕੇਤਕੀ ਦੀ ਹੈ। ਇੰਨੀ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਮਹਿਕ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸੁਗੰਧ ਭਰੀ ਹਵਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੁਹ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਵਾਅ ਵਧਦੇ ਚਲੇ ਗਿਆ, ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਰੁਖ ਪਿੱਛੇ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਲਜਵਤੀ, ਸੋਹਣੀ, ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੈਲੀ ਕਪੜੇ ਪਾਈ ਖੜੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਸੋਭਾ ਅਦੁੱਤੀਯ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨੈਣ ਕਾਲੇ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੁਗੰਧ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨਵੀਨ ਕਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਉਠੀ—ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁੜੀ? ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾਗਕੰਨਿਆ? ਇਹ ਇੰਨੀ ਸੁਗੰਧਮਈ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਨਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਾ ਕੱਢ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਜੋ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਪੁਤਲੀਏ? ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ? ਇੱਥੇ ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਈਂ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਕੀ ਤੂੰ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈਂ ਜਾਂ ਅਣਵਿਆਹੀ?" ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਤੇਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਉਠੀ ਹੈ, ਸੋਹਣੀ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀਏ। ਦੱਸ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨ ਆਈਂ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਮਿਸ਼ਕ-ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੀ, "ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਮਛੁਆਰੇ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹਾਂ।" ਉਹ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੀ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਵਜੋਂ ਇਹ ਨੌਕਾ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਪਿਓ ਅੱਜ ਘਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੁੜੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਰਾਜਾ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਫਿਰ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਸੋਭਾਵਾਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਬਣਾ ਲੈ, ਮੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਮੇਰੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਰਹਾਂਗਾ; ਕਾਮਦੇਵ ਮੈਨੂੰ ਤੜਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਤਾਜ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਛੁਆਰੇ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਹੌਂਸਲਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ, "ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਠੀਕ ਹੀ ਸਮਝੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਪਿਓ ਹੀ ਮੇਰਾ ਦਾਤਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਲਵੋ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਮਛੁਆਰੇ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਉ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਵੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ।" "ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਦੇਵ ਮੈਨੂੰ ਤੜਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਤੜਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਨ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਮਛੁਆਰੇ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਸਕੇ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਛੁਆਰਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਰਾਜਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਆਉਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਉ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਬਣਾ ਲਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਮਛੁਆਰੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਜਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਸ਼ਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" "ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ; ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਗਾਂਗੇਯਾ (ਦੇਵਵ੍ਰਤ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਘਰ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਨਾ ਨ੍ਹਾਇਆ, ਨਾ ਖਾਧਾ, ਨਾ ਸੁੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜਾ ਅਜਿਹਾ ਅਜਿੱਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਪਿਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜਿੱਤਾਂ? ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀ ਹੈ, ਰਾਜਨ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" "ਪਿਤਾ, ਉਹ ਪੁੱਤ ਕਿਦਾਂ ਦਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਜਾਣੇ ਜਾਂ ਉਹ ਦੂਰ ਨਾ ਕਰੇ? ਪੁੱਤ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਰਿਣ ਚੁਕਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤ ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜ ਪੱਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਜਾਨਕੀ ਸਮੇਤ ਚਿਤਰਕੂਟ ਜਾ ਵੱਸਿਆ ਸੀ।" "ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤ ਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਗੁਲਾਮ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਗਰਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਸੁਨਹਸ਼ੇਪਾ, ਜੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਖਰੀਦ ਕੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਮੋਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਜਾਮਦਗਨਯ ਨੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸੀਸ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗਲਤ ਕੰਮ ਸੀ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਮੰਨੂੰ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਵੀ ਸੰਭਵ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਦੱਸੋ, ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਆ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀ ਵਾਸਨਾ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।