ਕੁਮੁਦ ਪਹਾੜ ’ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਮੁਚਾ ਨੇ ਇਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੁੜੀ ਵਧੀ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀਅਤ ਤੇ ਗੁਣ ਨਿਖਰ ਆਏ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਕੌਣ ਉਚਿਤ ਵਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਯੋਗ ਵਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਧਰਮਵਾਨ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਵੀਰ, ਵਾਕ-ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਅਜੈਯ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਦੁਰਦਮਾ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤਿ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਤਫਾਕਵਸ਼, ਓਸ ਸਮੇਂ ਹੀ, ਦੁਰਦਮਾ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵਿਕ੍ਰਮਸ਼ੀਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਭਾਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਿਆਰੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਛੱਡ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਦੱਸੋ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਹੈ।” ਰੇਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਪ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਖੜਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਅਰਘ ਲੈ ਆ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਹੈ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਫੌਜ, ਖਜਾਨਾ, ਮਿਤਰ, ਨੌਕਰ, ਮੰਤਰੀ, ਸ਼ਹਿਰ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੂੰ ਖੁਦ—all ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ?” ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ; ਦੱਸ, ਤੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਹਨ?” ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਹੜੀ ਪਤਨੀ ਇੱਥੇ ਹੈ?” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਰੇਵਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਅਦਵਿੱਤੀ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ?” ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਨਵ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਸੁਭਦਰਾ ਆਦਿ—ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ‘ਪਿਆਰੀ’ ਆਖਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਤੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਸੀ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਆਖਿਆ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਮਨ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ। ਅਗਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਣਬੋਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਈਆਂ।” “ਅੱਜ ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਇਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੋਵੇ?’ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਰਾਜਾ ਦੁਰਦਮਾ ਹੀ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।’” “ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੁੜੀ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਪਿਆਰੀ’ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਹਿਝਕ ਨਾ ਕਰ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁੜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪਿਤਾ, ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਰੋ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਵਿਆਹ ਲਈ ਕਈ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹਨ, ਪਰ ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਹੋਵੇ?” ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਬਿਨਾ, ਸਮਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ’ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰੋ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਰਿਤਵਾਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੇ ਹੋਰ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਤੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?” ਕੁੜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਰਿਤਵਾਕ ਨੇ ਤਪ ਕਰੀ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਿਆ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਤਪ ਕਰੀ—ਬਚਨ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ?” “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤਪਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਸਮਾਨ ’ਚ ਰੱਖੋ ਤੇ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰੋ, ਪਿਤਾ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਸੋ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਤੇਰੇ ਲਈ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਹ ’ਤੇ ਰੱਖਾਂਗਾ।” ਸਕੰਦਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਹ ’ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰੇਵਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦੁਰਦਮਾ ਨਾਲ, ਸਭ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਵੀਰ, ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਵਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋਵੇ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਇਹ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਤੈਨੂੰ ਜਰੂਰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੋ ਮੰਵਤਰ ਦਾ ਮਨੂ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਜੇ ਤੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਪੁਰਾਣਾ—ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ—ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹਿਆ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ।” “ਰੇਵਤਾ ਦੀ ਧੀ ਰੇਵਤੀ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗੀ—ਰੈਵਤ ਨਾਮਕ—ਪੰਜਵਾਂ ਮਨੂ, ਜੋ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਤਯ-ਵਿਦ, ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਅਜੈਯ ਹੋਵੇਗਾ।” ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਲੋਮਸ਼ ਆਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਨਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ; ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।