ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਮੰਤੁ, ਜੈਮਿਨੀ, ਪੈਲਾ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਸੀਤ, ਦੇਵਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਚਾਰਯੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣਵਾਨ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਾਪਰਿਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਫਸ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਜਨਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਇਹ ਸਭ ਅਸਾਧਾਰਣ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀਪ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਸਧਾਰਣ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਕੁਲ ਦੀ ਧੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣਿਆ? ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਕੌਣ ਸੀ? ਦੱਸੋ। ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਜਦੋ ਉਹ ਵੱਡਾ ਵੀਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਭੀਸ਼ਮ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ ਅਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸੀ। ਜਦੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਰੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੇ ਸਕੀ? ਵਿਆਸ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਅਧਰਮ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ? ਤੁਸੀਂ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋ, ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਤ੍ਯਵਤ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਗ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸੁਆਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਹਾਰਾਜ ਮਹਾਭੀਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਗੰਗਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਨਦੀ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਰੂਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰੋਗੇ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਵੋਗੇ। ਦੋਹਾਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਪ੍ਰਤੀਪ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਯੂ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਨੰਦਿਨੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਦਯੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸੁੰਦਰ ਗੋਰੀ, ਇਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਗਾਂ ਹੈ।" ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹੇਗੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਹੇਗੀ। ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਉਸ਼ੀਨਰਾ ਦੀ ਧੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਤੂੰ ਨੰਦਿਨੀ, ਜੋ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਬੁਢੇਪੇ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੰਯਮੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਨਾਦਾਨੀ ਕਰ ਬੈਠੀ।