ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਤ्सਯਗੰਧਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਸਵੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਨੌਕਾ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਲੈ ਚਲੀ। ਜਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਧੀ, ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ 'ਤੇ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਤ्सਯਗੰਧਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹਦੇ ਯੁਵਾਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ। ਮਤ्सਯਗੰਧਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, "ਕੀ ਇਹ ਤਵਾਡੀ ਕੁਲ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹੋ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?" ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣਾ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਕੁਲ, ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਮੱਛੀ-ਗੰਧ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਐਸਾ ਹਾਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?" ਉਹ ਪੁੱਛਦੀ ਰਹੀ, "ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ? ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭੁੱਲ ਗਏ?" ਮਤ्सਯਗੰਧਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਨ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਾ ਸੰਯਮ ਰੱਖੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।" ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਇਹ ਉਚਿਤ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਇੱਛਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮਤ्सਯਗੰਧਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਤ्सਯਗੰਧਾ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੱਛੀ ਦੀ ਬੂ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਕੋਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਸਮਾਨ ਕੁਦਰਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਸੁਖ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ, ਮਤ्सਯਗੰਧਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਮੋਹਕ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ। ਹੁਣ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ (ਮਤ्सਯਗੰਧਾ) ਨੇ ਬਿਨੈ ਕੀਤੀ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਕਰਨਾ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਰਾਤ ਹੋਣ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕਰਮ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸਹਿਣੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਮਤਸਯਗੰਧਾ ਦੀ ਇਹ ਸਹੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਗਾੜ੍ਹਾ ਕੋਹਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਘੇਰ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਮਤਸਯਗੰਧਾ ਨਰਮ ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਆਰੀ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਓ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਚਲੇ ਜਾਵੋਗੇ। ਪਰ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਵੋਗੇ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ? ਜੇ ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?" ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੇ।" ਮਤਸਯਗੰਧਾ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੇਰੀ ਕੁਆਰਪਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਾ ਨਾ ਟੁੱਟੇ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮਹਿਕ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਮੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਰਹੇ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਤਕ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਕਦੇ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਭ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਮੁਨਾ (ਕਾਲਿੰਦੀ) ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਮਤਸਯਗੰਧਾ ਤੁਰੰਤ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਓ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਣਾ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਜਦ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀ, ਮੈਂ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੁਰ ਪਏ ਅਤੇ ਮਤਸਯਗੰਧਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਜੰਮਦਿਆਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਭਾਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।