ਇੱਕ ਦਿਨ, ਦਯਾਲੁ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰੋ ਰਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੋ, ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈਂ। ਪਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਦੋ ਮਨੁੱਖੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਂਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਔਰਤ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵੀ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮੱਛੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਤ्सਯਗੰਧਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਤ्सਯਗੰਧਾ ਵਧੀ ਹੋਈ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ, ਜੋ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਏ। ਉੱਥੇ, ਮੱਛੀ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਨਾਵ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੈ ਚਲੋ।" ਮੱਛੀ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਧੀ ਮਤ्सਯਗੰਧਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਪੁੱਤ, ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾਵ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾ; ਇਹ ਤਪਸਵੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਸਦਾ, ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪाकर, ਮਤ्सਯਗੰਧਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਸਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾਵ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਨਾਵ ਚਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਮਤ्सਯਗੰਧਾ, ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਹਸ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, "ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੇ ਕੁਲ, ਤੇਰੀ ਵਿਦਿਆ, ਤੇਰੀ ਤਪस्या ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ?" "ਤੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਰਿਤਰ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਕਿਉਂ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?" "ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਮਿਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਵਸਤੁ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੰਸ਼, ਚਰਿਤਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈਂ; ਧਰਮ ਦੇ ਮੁਖ, ਕਿਉਂ ਤੂੰ ਇੱਕ ਮਤਸਯਗੰਧਾ, ਮੱਛੀ ਦੀ ਵਾਸ ਵਾਲੀ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਐਸਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਗੁਣ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ?" "ਹੈਰਾਨੀ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਫੜਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ 'ਚ ਰਮ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰੋ, ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਸੁਚਿੰਤਤ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਤਸਯਗੰਧਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਉਹ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਮੱਛੀ ਦੀ ਵਾਸ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਤੂੰ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੜੀ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਮਸਕ ਦੀ ਵਾਸ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਸਕ ਦੀ ਵਾਸ ਵਾਲਾ, ਮਨਮੋਹਣ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ। ਮਤਸਯਗੰਧਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸੀ, ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਰਿਸ਼ੀ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਰੂਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ; ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।" "ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਠੀਕ ਹੈ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਲੋਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।" "ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰੋ, ਮਹਾਨ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।" ਉਸ ਦੇ ਯੁਕਤਿ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਣ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਧੁੰਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਧੁੰਦ ਚੜ੍ਹ ਗਈ, ਕੰਢਾ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਨਰਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਕਵਾਰੀ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਮੈਨੂੰ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ।" "ਤੇਰਾ ਬਲ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਮੈਂ ਕੀ ਹੋਵਾਂਗੀ? ਜੇ ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂ?" "ਤੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" "ਪਿਆਰੀ, ਜੋ ਵੀ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗ; ਸੋਹਣੀ ਲੜਕੀ!" "ਮੇਰੀ ਕਵਾਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰਹੇ; ਇਹ ਵਰ ਦੇ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ, ਅਸਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।" "ਇਹ ਸੁਗੰਧ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਰਹੇ।" "ਸੋਹਣੀ, ਸੁਣ: ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ, ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਗੁਆਇਆ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਕਦੀਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਦ ਵਾਸ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ? ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ, ਸੋਹਣੀ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਰਚੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।