ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਸੁ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਾ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਪੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਪੱਤਾ ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ, ਤੇ ਗਿਰਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇ ਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਉਸਦਾ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।” ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਸੁ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੱਤਾ ਲੈ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਜਦ ਬਾਜ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੱਤਾ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਾਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੂਜੇ ਬਾਜ ਨੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਮਾਸ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਪਹਿਲੇ ਬਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਬਾਜ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਚੋਚਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪਏ। ਉਹ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਉਹ ਪੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਬਾਜ ਉੱਡ ਗਏ ਤੇ ਪੱਤਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਖੇਡਦਿਆਂ-ਖੇਡਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਲਾਲਸਾ ਭਰੀ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: “ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੱਛੀ ਬਣ ਜਾ।” ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ ਅਦ੍ਰਿਕਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੱਛੀ ਬਣ ਗਈ। ਜਦ ਬਾਜ ਦਾ ਪੱਤਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ, ਮੱਛੀ ਬਣੀ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪੱਤਾ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਦੱਸਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਆਇਆ, ਇੱਕ ਮਛੀਰਾ ਨੇ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਮੱਛੀ ਫੜ ਲਈ। ਮਛੀਰਾ ਨੇ ਜਦ ਉਸ ਮੱਛੀ ਦਾ ਪੇਟ ਚੀਰਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਸੋਹਣਾ ਮੁੰਡਾ ਤੇ ਇਕ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਨਿਕਲੇ। ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮਛੀਰਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਬੱਚੇ ਜੰਮੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਤ੍ਸਯ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਤੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਵਾਲਾ, ਵਾਸੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਮੁੰਡਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਲਿਕਾ ਸੀ, ਵਾਸੁ ਨੇ ਮਛੀਰੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਕਾਲੀ, ਮਤ੍ਸਯੋਦਰੀ ਤੇ ਮਤ੍ਸਯਗੰਧਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਹ ਵਾਸਵੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਗਈ ਤੇ ਮਛੀਰੇ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਪਲਦੀ ਵਧੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਅਪਸਰਾ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਦਾ ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਿਆ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਰੋ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ। ਦਯਾਲੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੱਛੀ ਬਣੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਦੋ ਮਨੁੱਖੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਂਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।” ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਨੇ ਮੱਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਰ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੱਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਅਪਸਰਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਲਾਟ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਤੇ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਤ੍ਸਯਗੰਧਾ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਮਛੀਰੇ ਦੇ ਘਰ ਪਲਦੀ ਵਧੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ-ਚਲਾਕ ਸੀ ਤੇ ਵਾਸਵੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਏ। ਉਥੇ ਮਛੀਰਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਛੀਰੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ‘ਚ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਲੈ ਚੱਲ।” ਮਛੀਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਧੀ ਮਤ੍ਸਯਗੰਧਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਬੇਟੀ, ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਦੀ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾ।” ਮਤ੍ਸਯਗੰਧਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਸਵੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਸਨ, ਪਿਉ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਤੀ ‘ਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਲੈ ਗਈ। ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ‘ਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਦ ਉਸਦੇ ਸੋਹਣੇ ਨੈਣ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਵਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਮਤ੍ਸਯਗੰਧਾ ਨੇ ਹੌਲੇ ਹੱਸ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਹਾਤਮਾ ਜੀ, ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼, ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਤਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹੋ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਕਿਵੇਂ?” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ। ਤੁਸੀਂ ਵੰਸ਼, ਚਲਣ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਮਤ੍ਸਯਗੰਧੀ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋ?” ਉਹ ਆਖਦੀ ਰਹੀ, “ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਗੁਣ ਦਿੱਸਿਆ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਕਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਏ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹੋ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੋ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਦੀ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਤ੍ਸਯਗੰਧਾ ਦੀ ਜਨਮ ਕਥਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਿਆਪਕ ਹੋਈ।