ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਰੁਣ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਤ੍ਯ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਵਿਚ ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਜਲ ਦੀ ਬੂੰਦਾਂ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਇੰਨੀ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਬੜਾ ਅਚੰਭੇਜ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਕੰਬ ਗਏ, "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਹੰਸ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਲੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਅਰੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਨਸਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਪੇਟ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੰਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸਨ। ਉਹ ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜਾ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਾਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਅੱਗ ਦਾ ਗੋਲਾ ਹੋਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੰਗੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰ੍ਹ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵੈਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਜਪ ਮਾਲਾ ਤੇ ਕਮੰਡਲ ਲੈ ਕੇ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੰਗਿਆ: "ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾ ਆਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮਹੇਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ।" "ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਉਚਿਤ ਵਰ ਮੰਗੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੇ ਸਕਾਂ। ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਅਸੰਭਵ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਰੁਣ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾ ਤਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੋਵੇ।" "ਨਾ ਹੀ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਵਰ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਨਾ ਆਵੇ।" "ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਐਸੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ "ਤੱਥਾਸ্তু" ਆਖਿਆ। ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਹੁਣ ਅਰੁਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਥ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਅਰੁਣ ਨੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵੱਲ ਯੁੱਧ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਡਰ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਓਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਅਰੁਣ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਯਮ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ। ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ, ਕੈਲਾਸ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ, ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸੇ। ਉਥੇ ਵੱਡੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋਈ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਨਾ ਜੰਗ ਨਾਲ, ਨਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ, ਨਾ ਔਰਤ, ਨਾ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਨਾ ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਨਾ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ—ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਹੋਈ, "ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਏਗੀ।" "ਜੇ ਦੈਤ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਵਚਨ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਆਚਾਰਯ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਓ ਅਤੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਕਰੋ ਕਿ ਉਹ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦੇਵੇ।" "ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਾਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੇ; ਜੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੰਬੂਨਾਦਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਦੈਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕਾਂਪ ਰਹੇ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇਵੇਗੀ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਨੇ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੀਜ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ, ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ? ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੱਖਪਾਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵੈਰੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਅਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" "ਫਿਰ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਪੱਖਪਾਤੀ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ?" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਦੈਤ ਨੇ ਉੱਚਤ ਮੰਤ੍ਰ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛੱਡੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੀਪਤੀ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵਿਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ...