ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ—ਜਿਹੜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਜਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ—ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੋਹਕ ਸਤਰੀ ਨਾ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੁੰਭ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਨਵ ਦੂਤ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਰੱਖੇ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ੁੰਭ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸੁਰ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਜਿੱਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਖਜਾਨਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਭੋਗੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਅਮਰ ਭੋਗੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਇਕ ਰਤਨ ਵਰਗੀ ਹੈਂ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਭੋਗ। ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ—ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਛਾ-ਸੁਖ ਭੋਗ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹਾਂ, ਦੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇਗਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵਚਨ ਲਿਆ ਸੀ—ਜੋ ਮੇਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਮਿਟਾਵੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ—ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।” ਦੂਤ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੁੰਭ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧੂਮਰਲੋਚਨ ਨਾਮਕ ਦਾਨਵ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਲਿਆਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਪਵੇ ਜਾਂ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਘਸੀਟਣਾ ਪਵੇ। ਧੂਮਰਲੋਚਨ, ਜੋ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤਾਕਤਵਰ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ, ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਉਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਜਲਦੀ ਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਜੋ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਠੀਕ ਹੈ। ਸ਼ੁੰਭ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸੇਵਕ। ਹੁਣ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧੂਮਰਲੋਚਨ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫੌਜ ਦੇ ਲੋਕ ਇधर-ਉਧਰ ਭੱਜ ਪਏ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਚੀਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਸ਼ੁੰਭ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚੰਡ, ਮੁੰਡ ਤੇ ਰਕਤਬੀਜ ਤਿੰਨ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਦਾਨਵ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਚਲੇ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਭਾਲਾ ਸੁੱਟਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੋਵੇਂ ਭਰਪੂਰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਦੇਵੀ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜਦ ਸ਼ੁੰਭ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨਵ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲੀ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਜੋਂ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਨ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮਾਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰਕਤ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਤਦ, ਉਹ ਕਿਰਪਾਲੂ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮੇਰੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਆਧੀ ਨਾ ਆਵੇ।” ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰ ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ। ਤੇ ਸੁਣ, ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਭਾਨੁ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਸਾਵਰਣੀ ਮਾਨਵੰਤਰ ਦਾ ਮਨੁ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰ ਦੌਲਤ, ਵੱਡਾ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਯਸ਼ ਮਿਲੇਗਾ।” ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਦੇਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਮਾਨਵੰਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣ ਗਿਆ।