ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਭੈਅੰਕਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੋ ਦੈਤ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਇਹ ਦੋ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਅਣਪਹੁੰਚ ਦੈਤ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕਮਲਾਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿਧਰ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਵਾਂ?" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਉਪਾਏ ਦੀ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਜਕੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫੇਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਂ ਨੀਂਦ ਰੂਪਾ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੂਲ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ! ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਇਆ! ਹੇ ਮਹਾ ਮਾਇਆ! ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਿਛੀ ਹੋਈ ਹੈ! ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਹਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ, ਮਹਾਰਾਤ੍ਰੀ, ਮੋਹਰਾਤ੍ਰੀ, ਮਦਮਾਤਾ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਰਵੋਚ ਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਦੀ ਖ਼ਜਾਨਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਪੂਜਣਯੋਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਦਰਯੋਗ, ਮਾਇਆ, ਮਧੁਰਤਾ ਵਾਲੀ, ਧਰਤੀ ਆਪ ਹੈਂ; ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ।" "ਲਾਜ, ਪੋਸ਼ਣ, ਧੀਰਜ, ਯਸ਼, ਸੋਭਾ, ਦਇਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਮਨਮੋਹਣੀ, ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਤੂੰ ਜਾਗਰਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਆਕਾਰ ਹੈਂ।" "ਤੂੰ ਸਰਵੋਚਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਲੀਨ; ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ। ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ, ਤਿੰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਛੇਵੀਂ ਦੀ ਰਾਜਾ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਸੱਤ ਸੱਤ ਅਨੁਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਅੱਠਵੀਂ ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਨੌ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ।" "ਨੌ ਰਸਾਂ ਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ, ਨੌ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਦਸ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਰਮਾ। ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਗਿਆਰਾਂ ਗਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।" "ਬਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਮੂਲ, ਤੇਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾਂ ਗਣਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ। ਤੇਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਭ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਮੁਖਯਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਚੌਦ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ, ਚੌਦ੍ਹਾਂ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ।" "ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਸੋਲਵੀਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸੋਲਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ। ਤੇਰਾ ਦਿਵਯ ਸਰੀਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸੋਲਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈਂ, ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈਂ।" "ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਤੀ, ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਵੀ।" "ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੂੰ ਜਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਤਮਸੀ ਨਾਮਕ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੇਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੋਨਾਂ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਪਏ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ ਵਲ ਵਧੇ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਦੋਨਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ। ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਕੇ, ਦੋਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੀ ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਦੇ ਵਿੱਚ, ਮਾਇਆ ਵਲੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਆਖਰਕਾਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰੇ ਜਾਵੋਗੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਨੂੰ ਉਥੇ ਨਾ ਮਾਰਿਓ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਆਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚਕਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਇਹ ਮਹਾਕਾਲੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਸੁਣ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਲੌਕ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਦੇਵ—ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ—ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨਾਮਕ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਸਥਾਨ ਛੀਨ ਲਏ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਬਲ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਯ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਉਹ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ, ਹੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀਓ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਜਲਦੀ ਸੋਚੋ, ਹੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇਓ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਿੰਤਤ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਦਮਜਾ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਆਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਤੇਜ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਿਕਲੀ। ਫਿਰ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਿਕਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਣਿਆ, ਯਮ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਵਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਂਹਾਂ। ਸੋਮ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਤਨ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਕਮਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਵਰਨ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਜੰਘਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਬਣੀਆਂ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਹਿਪ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਪੈਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਤੋਂ ਉਂਗਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਾਸਵ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਬਣੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ।