ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਸੁਰਥਾ ਦੀ ਆਪਣੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੰਪਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਿਨ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ, ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਤੇ ਉਲਝਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਕ ਸੰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਜੀਵ ਜਨਾਵਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਤ ਦੇ ਚੇਲੇਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਮਹਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਮੇਧਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਇਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੁੱਖ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਵਾਰਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਪਲਟ ਗਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਭਾਂ? ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹੋ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਉੱਚੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ ਰੋਕਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਰਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਹਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਲ ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਕਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਕਮਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜੰਮਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਮ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਮੋਹ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾ ਗਿਆਨੀ! ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਹੜੀ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।" "ਉਹ ਦੇਵੀ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ? ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਥਾਂ ਦੱਸੋ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਪਕਤਾ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਸ਼ੀਵਾਦੀ ਭਗਵਾਨ, ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਜਨਾਰਦਨ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਦੋ ਦੈਤ—ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।" "ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੀਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤੇ ਇਹ ਦੋ ਭਿਆਨਕ, ਅਪਹੁੰਚੇ ਦੈਤ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।" "ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਵ ਪਾਵਾਂ?' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।" "ਫਿਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੀ—ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਨੀਂਦ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ, 'ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨਹਾਰ, ਹੇ ਮਹਾ ਮਾਇਆ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।'" "ਤੂੰ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਹੈਂ, ਮਹਾਰਾਤ੍ਰੀ ਹੈਂ, ਮੋਹਰਾਤ੍ਰੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਸਰਵੋਚਤ, ਆਦਰਯੋਗ, ਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈਂ, ਮਹਾਨ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈਂ, ਮਾਇਆ ਹੈਂ, ਮਿੱਠੀ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਦ, ਧਰਤੀ ਆਪ ਹੈਂ; ਉੱਚ-ਨੀਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੂੰ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ।" "ਲਾਜ, ਪੋਸ਼ਣ, ਧੀਰਜ, ਯਸ਼, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਰੂਪ; ਮੋਹਕ, ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਜਾਗਰਤ ਤੇ ਹੋਰ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਤੂੰ ਹੈਂ।" "ਤੂੰ ਪਰਮ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਹੈਂ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ; ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਕ ਰੂਪ, ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਤਿੰਨfold ਵੇਦ ਹੈਂ, ਤਿੰਨ ਲਛਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਚੌਥੀ, ਚੌਥੇ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸਰੂਪ; ਪੰਜਵੀਂ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਛੇਵੀਂ, ਛੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਾ।" "ਸੱਤਵੀਂ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਸੱਤ ਸੱਤਾਂ ਦੀ ਦਾਤਰੀ; ਅੱਠਵੀਂ, ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ।" "ਨੌਂ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨੌਂ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਨੌਂ ਦੀ ਰਾਣੀ; ਦਸਵੀਂ, ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ, ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਹੇ ਰਮਾ।" "ਗਿਆਰਵੀਂ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ; ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਿੱਥੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਗਿਆਰਾਂ ਗਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।" "ਬਾਰਵੀਂ, ਬਾਰਾਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਮੂਲ; ਤੇਰਵੀਂ, ਤੇਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾਂ ਗਣਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ।" "ਤੇਰਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਵੱਖਰੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਦੇਵੀ; ਇੰਦਰ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਮਾਂ।" "ਪੰਦਰਵੀਂ, ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਿੱਥੀ; ਸੋਲਵੀਂ, ਸੋਲਾਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੋਲਾਂ ਕਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।" "ਤੇਰਾ ਦਿਵਿਆ ਸਰੀਰ ਸੋਲਾਂ ਕਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਤੇਰਾ ਸਰੂਪ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤਮਸ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।" "ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ, ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤ, ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭ ਵੀ।" "ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਗਾਉ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਤਮਸੀ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋਈ...