ਉਹ ਯਾਤਰੀ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਉਤਰਦਾ ਗਿਆ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਲਯ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਓਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨੁ ਨੇ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਈ। ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ! ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਂਧਿਆਵਾਸਿਨੀ, ਯਾਨੀ ਵਿਂਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਸੁਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਗਸਤਯ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਤੇ ਧਨ ਦਿੰਦੀ, ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨੂੰ ਧਰਮ ਮਿਲਦਾ; ਜੋ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੋਗ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ, ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨੁ ਦਾ ਯੁੱਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਨੁ ਦੇ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਭਾਗਵਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਰਿਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਹੁਣ, ਸ਼ੌਣਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।" ਸੁਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਮਨੁ, ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ, ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਹੋਰ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।" ਨਾਰਦ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਨਿਤ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।" ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਯਣ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਪਹਿਲਾ ਮਨੁ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋਏ। ਦੂਜਾ ਮਨੁ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਅਣਮਾਪ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਸੀ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦਾ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਤਮ ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀਆਂ ਸਮੂਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿਤੀਆਂ। ਜਗਤ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਤਾਰਣੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਇੰਝ, ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਨੇ ਤਾਰਣੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨਵੰਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੀਜਾ ਮਨੁ, ਉਤਮ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਾਗਭਵ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ, ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਰੱਖਿਆ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਤੇ ਲੰਬੀ ਉੱਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੌਥਾ ਮਨੁ, ਤਾਮਸ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਿਅਪਕ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਕਾਮਰਾਜ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਸੰਤ ਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਨੌ-ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਤੇ ਅਦਵਿੱਤੀਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਡਰ-ਰਹਿਤ, ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦਸ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਜਵਾਂ ਮਨੁ, ਰੈਵਤ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਤਾਮਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ, ਕਾਮ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਾਸਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਟ ਰਾਜ-ਸੰਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਮਿਲੀ, ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਤੇ ਅਦਵਿੱਤੀਅ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਯਣ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁ, ਅੰਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" ਅੰਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੁ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ਾ, ਛੇਵਾਂ ਮਨੁ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਪੁਲਹਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਓ, ਹੇ ਗੁਰੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸਮਪੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰਾਜ ਮਿਲੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅਣਰੁਕਾਵਟ ਤਾਕਤ, ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਮਿਲੇ।" "ਸਾਡਾ ਉੱਤਮ ਵੰਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਓ।" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮਨੁ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਪਏ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਮ ਦੇਵੀ-ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ। "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਅੱਜ ਹੀ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ—ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਅਖੰਡ ਉਪਾਸਨਾ ਇਹ ਹੈ: ਲਗਾਤਾਰ ਅਵ੍ਯਕਤ ਵਾਗਭਵ ਬੀਜ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ।