ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਥਾ: ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਤਾ, ਦੁਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਕਿਸ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲਨਾਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਾਕਸ਼ੀਵਿਘਨੇਸ਼ਾ — ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ — ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਗਸਤਿਆ, ਜੋ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੇ ਪਤੀ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਭਾਗ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਤਪੋ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅੱਧ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਪਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਥੱਲੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ — ਚੋਟੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ — ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਮਨ ਕਰਿਆ। ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਵਿਂਧਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ।” “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਿਆਰੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਮਲਯ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਨੂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਗਈ ਦੇਵੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆਈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਓ ਸ਼ੌਣਕ, ਉਹ ਵਿਂਧਿਆਵਾਸਿਨੀ — ਵਿਂਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ — ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਥਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਅਗਸਤਿਆ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਕਥਾ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਲਈ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨੂ-ਕਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਿੱਠੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨੂ ਦੇ ਯੁਗ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਮਨੂਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ: ਸ਼ੌਣਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਨੂ ਦੇ ਯੁਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੋ।” ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲੇ ਮਨੂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਪਰਮ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ, “ਹੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ, ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੋ।” ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਯਣ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ ਮਨੂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ — ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਪਾਦ — ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਦੂਜਾ ਮਨੂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਣਮੁੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੂ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ। ਪਤਿਆਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਕੇ, ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਿਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੇਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਾਵ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਤਾਰੀਣੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਨੇ ਤਾਰੀਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਘਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਪਾਇਆ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ। ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਭੋਗ ਕੇ, ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਸੁਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਤੀਜਾ ਮਨੂ ਉਤਮ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਵਾਗਭਵ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉੱਤਮ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਵ ਭਰਿਆ ਮਨ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਘਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਯੁਗ ਦੇ ਧਰਮ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਚੌਥਾ ਮਨੂ, ਤਾਮਸਾ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ, ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਕਾਮਰਾਜ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਸੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁਤੂ ਵਿੱਚ, ਨੌ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਅਦਵਿਤੀਯ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਦਭੁਤ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਘਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਭਯ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਭੋਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦਸ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਸੁਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਪੰਜਵਾਂ ਮਨੂ, ਰੈਵਤ, ਤਾਮਸਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਮ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਵਾਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਧਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਦਵਿਤੀਯ ਰਾਜ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਸਿਧੀਆਂ ਹਾਸਲ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਹੈ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਯੁਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।