ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਅਮਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਜੈ ਦੀ ਦੁਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਸਹਯ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ; ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ! ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੋਨੋ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਜਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਅਸ਼ਟ ਸਿੱਧੀਆਂ’ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰਾ ਹਨ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ। ਫਾਇਰ ਦੇਵਤਾ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਹੂਤੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ? ਅਤੇ ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੇਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸाक्षੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ?” “ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ! ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਵਧੀ, ਪਰ ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਵੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਦੱਸਿਆ: “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਾਧੂ ਨੂੰ ਰੋਕੋ; ਨਿਸਚਿਤ, ਤੁਹਾਡੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ, ਅਗਸਤਿਆ, ਉਹ ਨਿਮਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਾਧੂ ਦਾ ਰੋਕਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਅਗਸਤਿਆ, ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣ ਘਰਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ ਹੈ; ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਕੇ ਇਹ ਬਿਪਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।” “ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਯਾਦ ਆਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਿਆ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਾਸੀ ਬਾਰੇ ਕਹੀ ਸੀ—‘ਅਵਿਮੁਕਤਾ’ ਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਅ, ਐਸੀ ਹੀ ਰੁਕਾਵਟ ਮੈਨੂੰ ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹੋਏ ਆਈ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਕੇ, ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਹਾਨ ਦੰਡਪਾਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਕਾਲਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਾਸ ਗਏ: “ਹੇ ਕਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਾਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਦੂਰ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਕਾਸੀ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” “ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਝੂਠ ਬੋਲੇ, ਨਾ ਝੂਠੀ ਚੁਗਲੀ ਕੀਤੀ; ਕਿਸ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਾਸੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਲਨਾਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸਾਕਸ਼ੀਵਿਘਨੇਸ਼ਾ, ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਆਮੀ, ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਿਆ, ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਾਸੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਕਾਸੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਭਾਗ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਸੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰਥ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਧ ਮੋਹਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਹਾੜ ਨੇ, ਅਗਸਤਿਆ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਦੇਖ, ਥਰ-ਥਰ ਕੰਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਂਧਿਆ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਂਧਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ।” “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪ੍ਰਿਅ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਚੇ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਫਿਰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਤਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਨੂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਗਈ ਦੇਵੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਆਈ। ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਉਹ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੇਵੀ ਵਿਂਧਿਆਵਾਸਿਨੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਗਸਤਿਆ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਕਥਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਜੈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਧਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਭਵ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਭਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨੂ ਕਾਲ ਪਾਇਆ। ਹੇ ਸੁਭਾਵ! ਮੈਂ ਮਨੂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ: ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਨੂ ਦਾ ਯੁੱਗ ਦੱਸਿਆ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਚਮਕਦੇ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੱਸੋ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲੇ ਮਨੂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਹੇ ਨਿਤਿਆ! ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ।