ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹੋ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸੋ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰੱਖੋ।" ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਸਾਂਡ-ਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਬਿਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਵਿਣੂ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਣੂ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਭੋਗ-ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਕਿੱਧਰ ਜਾਈਏ?" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਵਤੀ—ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤਪ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ, ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਂਧਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕਾਸੀ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਬਰਹਮਣ ਅਗਸਤਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਵਿਣੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਾਸੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਲਕ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਸੀ ਦੇ pavitar ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਖ਼ਤ, ਮੋਰ, ਬਗਲੇ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਸੂਰ, ਨੀਵਾਂ, ਬਾਘ, ਚੀਤੇ, ਹਿਰਣ, ਨੀਲਗਾਂਏ, ਗੈਂਡੇ ਅਤੇ ਸਾਰਭ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਨ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਅਤੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਕੁੰਭਯੋਨੀ, ਜੋ ਵਾਤਾਪੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਹੇ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਸਰੋਤ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਥਾਨ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਕਾਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ, ਲੰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਅਮਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਿਧਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ (ਵਿਂਧਿਆ) ਵਲੋਂ ਪੈ ਰਹੇ ਅਸਹਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ’ਤੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਹੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਲੋਕ-ਪਾਲਕ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦੋਵੇਂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰ ’ਤੇ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇੰਦਰ (ਸ਼ਕ੍ਰ) ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੀ ਹੈ। ਅੱਗ (ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ) ਸਦਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹਵਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ? ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਦਲ-ਪਤੀ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਜੋ ਦੰਡ ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ? ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਚਿੰਤਿਤ ਵੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਿਆ। "ਹੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਜੜ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕੋ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਅਗਸਤਿਆ, ਉਹ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਂਧਿਆ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਸਵੀਕਾਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅੜਚਣ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸੁਬਿਧਾ ਹੋਈ ਹੈ; ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਕੇ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਉਕਤਿ ਵੀ ਯਾਦ ਆਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਕਹੀ ਸੀ—'ਅਵਿਮੁਕਤ' ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾ ਛੱਡੇ ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ, ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅੜਚਣ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।' ਪਿਆਰੀ, ਐਸੀ ਹੀ ਇੱਕ ਅੜਚਣ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਆਈ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਘਾਟ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮਹਾਂ-ਦੰਡਪਾਣੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਕਾਲਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਾ ਕਾਲ, ਬਾਹੁਬਲੀ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ, ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ?