ਜਦੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਪਹਾੜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿਸ ਉੱਤਮ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਅਮੋਲਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹੇ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਮਨ-ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ, ਹੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ। ਮੈਂ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਫਿਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਵੇਖ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਆਹ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ?” ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਤੇਜ ਅਤੇ ਮਰਦਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨੇ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਸਾਹ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੁਣੋ। ਹਿਮਵਤ, ਜੋ ਗੌਰੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਸੁਰ ਹਨ; ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੈਲਾਸ, ਜੋ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਧ, ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ — ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ — ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ‘ਸਭ ਵਿਚ, ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।’ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗਰੂਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਰਫ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਤਲ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਦਾਸ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ‘ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰਾਂ? ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।’ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਚਾਰ ਆਏ, ‘ਨਰਕੀ ਮੇਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਗਰੂਰ, ਨਰਕੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਤੇ ਵੰਸ਼, ਨਰਕੀ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਰਦਤਾ, ਨਰਕੀ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਹੀਆਂ।’” ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਾਰਵਾਈ ਵੱਲ ਉਕਤ ਸੀ ਪਰ ਗਲਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ: “ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਾੜ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਰੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਾਂਗਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਿਵੇਂ ਚੱਕਰ ਲਾਏਗਾ? ਜੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?” ਇਸ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾਲ, ਵਿਂਧਿਆ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਅਹੰਕਾਰੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਸੱਪ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਵਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਸ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ, ਵਿਂਧਿਆ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਹੱਥ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਭਾਰੀ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਿਆ ਤੇ ਅਟਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੋਚਦਾ, “ਕਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗੇਗਾ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ?” ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ; ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਵੇਰ ਆਈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਰਜ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉਗ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਕਮਲ ਖਿੜ ਗਏ, ਕੁੰਭ ਫੁੱਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਸੂਰਜ, ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੇ ਮਧਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ, ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਆਗੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਜੋ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਫਿਰ ਸੂਰਜ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਿਆ; ਤਦ ਅਨੁਰੂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ, “ਹੇ ਸੂਰਜ, ਵਿਂਧਿਆ, ਗਰੂਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰੂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਵਾਹ, ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਰੁਕ ਗਿਆ—ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ! ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜਦ ਕੋਈ ਵੀਰ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ? ਮੇਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੁਕ ਗਿਆ; ਭਾਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਰਾਹੂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਕੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦਾ। ਜੇ ਰਸਤਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਾਗਵਾਨੀ ਤਾਕਤ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਸਤਾ ਰੁਕਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੇ। ਸਾਰੇ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਸਮੇਤ, ਸਮਾਂ ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰੋਕਣ ਨਾਲ—ਕਿੰਨਾ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਗ! ਜਦ ਸੂਰਜ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਰਕੇ ਰੁਕਿਆ—ਸਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸਵਧਾ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਮਿਟ ਗਏ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈਆਂ; ਜਦਕਿ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ, ਭਾਰੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੀਵ ਮਰ ਗਏ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ; ਸੰਸਾਰ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ। ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋਏ, ਕਹਿੰਦੇ, “ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਮਹਿੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਗਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਲੱਗੇ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਤਸ਼ਟ ਭਾਵਨਾ, ਸਤਿਕਾਰ, ਸਤਿਕਾਰ-ਕਾਵਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।