ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਬਤ ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਟਾ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਅਰਧ ਗਿਰਿਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਮਸਤਕ ਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਨੀਲੇ ਕੰਠ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਜੋ ਸਰਣ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋ, ਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਈਸ਼ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਤੇ ਲਯ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਯੱਗ ਰੂਪ ਹੋ, ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋ; ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਅੱਗ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਵ ਭਰ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਪਰਮ ਭਗਵਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਹਾ, “ਮੰਗੋ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸੋ ਵਰ ਮੰਗ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਨਿਵਾ ਕੇ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦਇਆਲੁ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਤੂੰ ਮਰਦ ਰਹੇਂਗਾ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਔਰਤ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਜੋ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਹਾਸਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਇਲਾ ਤੋਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਜੈ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ! ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਸਰਣ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਦੁਰਗਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਂ ਮਾਇਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨੌਕਾ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਤੇ ਲਯ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੀ ਦਾਤਰੀ; ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਸਤਿਕਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਨਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।” ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਵਲੋਂ ਇੰਨੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਨਾਰਾਇਣੀ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਜੋ ਨਿਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ।” “ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਾਵੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ’ ਹੈ, ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ!” “ਸਿਰਫ ਸੁਣਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਮਰਦਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ—ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੁਕ ਗਏ।” ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਥੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨਵਰਾਤਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗਦੰਬਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣਿਆ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪੂਜਿਆ, ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਮਰਦਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ, ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗ ਕੀਤੇ, ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ, ਤੇ ਅਖਿਰਕਾਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਮ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਕੁੰਭਸੰਭਵ ਨੇ ਹੋਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਅਚੰਭੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਰ ਦੱਸੋ।” ਸਕੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਣੋ ਇਹ ਕਥਾ ਜੋ ਮਿਤ੍ਰਾ ਤੇ ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਤਾਰ, ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਤੇ ਗਾਇਤਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਵੀ ਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਮ ਰਿਤਵਾਕ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਭ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ, ਮੁੰਡਨ, ਉਪਨਯਨ ਆਦਿ ਸਭ ਰੀਤਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਰੋਗ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਵੀ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਮਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲਗਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਤਵਾਕ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ: “ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਨਾ ਬੁਰਾ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ?” ਉਸ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਪਿਓ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਮਾਂ ਦੀ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣੀ, ਮਨ ਮੋਹਿਤ ਸੀ। ਫਿਰ, ਦੁੱਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਰਿਤਵਾਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਾੜਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮਾੜਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।