ਵਿੰਦ੍ਹਿਆ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਭੈਣ, ਉਹ ਦੇਵੀ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਬਣ ਗਈ। ਏ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਸੂਤ ਜੀ, ਇਹ ਵਿੰਦ੍ਹਿਆ ਪਹਾੜ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਉਠਿਆ? ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਸੀ?” “ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕਾਇਆ? ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਸਾਡੀ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਖੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਕਥਾ-ਰਸ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਵੀ, ਸਾਡੀ ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਪਿਆਸ ਵਧਦੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਸੂਤ ਨੇ ਕਹਿਆ: “ਪृथਵੀ ਨੂੰ ਝਲਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੰਦ੍ਹਿਆ ਪਹਾੜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹਿਰਨ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਭੈਸ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਚੀਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਬਾਂਦਰ, ਖਰਗੋਸ਼, ਰੀਛ ਅਤੇ ਗਿੱਧੜ ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼, ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚੁਸਤ-ਚਲਾਕ ਸਨ। ਪਹਾੜ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਨਰ, ਅਪਸਰਾ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।” ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿੰਦ੍ਹਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਇਆ। ਪਹਾੜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉਠ ਕੇ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘਿਆ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸੀਟ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਪਹਾੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਤੇ ਕਿਸ ਉੱਦੇਸ਼ ਲਈ?” “ਤੁਾਡੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਆਵਾਸ ਅਮੋਲਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅਜੋਖੀ ਮਨ-ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।” ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰਾ ਆਉਣਾ, ਹੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਲੋਕ-ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇਖੇ। ਮੈਂ ਵਿੰਦ੍ਹਿਆ ਪਹਾੜ ਵੀ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖਾਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਦ ਫਿਰ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।” ਪਹਾੜ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਆਹ ਭਰਦੇ ਦੇਖੀ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਹ ਕਿਉਂ ਭਰੀ?” ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣ, ਬੱਚੇ, ਮੇਰੀ ਆਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ—ਹਿਮਾਵਤ, ਗੌਰੀ ਦਾ ਗੁਰੁ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਸੁਰ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਕੈਲਾਸਾ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ। ਨਿਸ਼ਧ, ਨੀਲ, ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਅਗਲੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ—ਕਿ ‘ਸਭ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।’ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗਰੂਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਆਹ ਭਰੀ। ਪਰ, ਹੇ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਮੌਕੇ ਤੇ ਦੱਸਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪाकर, ਸਰਵੋਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਵਿੰਦ੍ਹਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ‘ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਮੈਰੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰਾਂ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਨ ਆਰਾਮ ਪਾਉਂਦਾ, ਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ।’” “(ਮੇਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਲਾਨਤ, ਮੇਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਲਾਨਤ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਰਦਾਨਗੀ ਤੇ ਲਾਨਤ, ਪੁਰਾਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਲਾਨਤ), ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੰਦ੍ਹਿਆ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਫ ਵਿਚਾਰ ਆਏ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਣੈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਸੀ ਪਰ ਗਲਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ: ‘ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਰੂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਾੜ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਾਂਗਾ।’” “ਫਿਰ, ਜੇ ਸੂਰਜ ਰੁਕਿਆ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਕਿਵੇਂ ਲਗਾਏਗਾ? ਜੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਾਂ, ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?” ਵਿੰਦ੍ਹਿਆ, ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਸੋਚਿਆ, ‘ਅਹੰਕਾਰੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਸੱਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ।’ ਇਸ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ, ਵਿੰਦ੍ਹਿਆ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲੱਗਾ। “ਉੱਚੀਆਂ, ਵਧੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਸੋਚਿਆ, ‘ਸੂਰਜ ਕਦੋਂ ਉੱਗੇਗਾ? ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ?’ ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ; ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।” “ਸੂਰਜ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉੱਗ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ। ਕਮਲ ਖਿੜ ਗਿਆ, ਜਲ-ਕੁੰਵਲ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਸੂਰਜ, ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੇ ਮੱਧ-ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ, ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਜੋ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਜਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਅੱਗ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਉਹ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਿਆ; ਅਨੁਰੂ ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ: ‘ਹੇ ਸੂਰਜ, ਵਿੰਦ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।’” ‘ਉਹ ਮੈਰੂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ, ਤੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ।’ ਕਥਾਵਾਚਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਨੁਰੂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।